Hundertwasser haat rechte lijnen

Hij was schilder, filosoof, kleermaker, postzegelontwerper, demonstrant, maatschappijcriticus en bouwer. Er zijn maar weinig terreinen waarin Friedensreich Hundertwasser (1928-2000) zich niet heeft verdiept. Maar alles wat hij ondernam en bedacht, vond zijn oorsprong in dezelfde bron: diep respect voor de natuur, gepaard aan het besef dat de mens die natuur geweld aandoet.

De Rotterdamse Kunsthal toont met de tentoonstelling Hundertwasser Fantastische architectuur behalve maquettes van architectuurprojecten, ook schilderijen en een documentaire over zijn leven. De schilderijen met vensters, spiralen en bomen hebben opmerkelijk frisse kleuren en strelen het oog, maar de nadruk ligt op de twintig maquettes, met sprookjesachtige huizen en gebouwen bekroond met gouden `uien'. Uit sommige ramen groeien bomen en de ingangen van de gebouwen worden vaak gestut door zuilen van glanzend keramiek. Sommige maquettes, waar je omheen kunt lopen, hebben de afmeting van een woonvertrek. Iets minder omvangrijk, maar toch imposant is het model van het in 1989 gebouwde Kunsthaus Wien. Het is bedekt met levensechte zwart-witte tegels in een wilde `zetting' met rode accenten.

Volgens zijn biografen kwam de bouwdroom van Hundertwasser voort uit zijn traumatische jeugdervaringen. Hij werd in 1928 geboren als Friedrich (Fritz) Stowasser in Wenen. Een jaar later overleed zijn vader en in 1943 werden 69 naaste familieleden van zijn joodse moeder door de nazi's gedeporteerd en vermoord. Onder hen ook zijn tante en grootmoeder bij wie hij vijf jaar in huis woonde. Sindsdien zou Hundertwasser zijn gaan fantaseren over het huis als schuilplaats, als veilig hol.

In 1948 ging `Fritz' naar de kunstacademie in Wenen, waar hij het maar drie maanden uithield. Hij reisde naar Italië waar hij de kunstenaar René Brô ontmoette. Vanaf dat jaar ontwikkelde hij een eigen stijl en nam hij de naam Hundertwasser aan. Hij volgde Brô naar Parijs en maakte met hem twee wandschilderingen. In 1953 begon hij zijn kruistocht tegen de geometrische – en in zijn ogen misdadige – rechte lijn. Hij begon de oneindige spiralen te schilderen die kenmerkend werden voor zijn werk.

Vanaf 1972 begon hij modellen van steden en huizen te bouwen volgens zijn eigen inzichten. Hundertwasser wilde dat ze opgingen in hun natuurlijke omgeving. De maquettes laten zien dat mensen weliswaar in een woonblok wonen, maar steevast omringd worden door grazige weiden en zuurstofleverende bomen. Hij gaf ze namen als het spleetogenhuis, spiraalhuis of flatweidenhuis. Ook bepleitte hij het `raamrecht', het recht van bewoners om met een lange kwast zover zij kunnen reiken hun eigen ramen te verfraaien. Zijn eerste echte bouwproject was het Hundertwasser-Haus in Wenen, waarover in 1977 de besprekingen begonnen, maar dat pas in 1986 werd opgeleverd. Het is een fantasievol wooncomplex zonder rechte lijnen, met gangen waar kinderen de witte muren mogen bekladden en waar de tegels in de badkamers schots en scheef zitten.

Hundertwassers opvattingen zijn nog altijd even actueel en worden bij ecologische bouwprojecten nog steeds toegepast, zoals bijvoorbeeld een dakbedekking van planten. Helaas ontberen dit soort projecten de kunstzinnige, eigenwijze en fantasievolle toevoegingen die te zien zijn in Kunsthal.

Tentoonstelling: Hundertwasser Fantastische architectuur. T/m 5 sept in de Kunsthal, Westzeedijk 341, Rotterdam. Di t/m za 10-17u, zo 11-17u. Inl: www.kunsthal.nl