`Het wordt hier net Afghanistan'

De Mahdi-militie van Muqtada al-Sadr is geen echte militie maar `het volk'. En aan politiek doet de militie ook niet – ze wil alleen de Amerikanen verdrijven. Dat althans zeggen inwoners van de shi'itische sloppenwijk van Bagdad, Sadr-City.

In Sadr-City, de reusachtige shi'itische sloppenwijk in het oosten van Bagdad, is de spanning voelbaar. Al bij het binnenrijden van de wijk is duidelijk dat de Mahdi-militie van de radicale geestelijke Muqtada al-Sadr op de volgende aanval van de Iraakse en Amerikaanse troepen voorbereid is. Gewapende strijders wachten bij de belangrijkste toegangsweg de eerste voertuigen op met zware mitrailleurs.

Naar rechts gaat het de Fallah-straat op, een van de hoofdstraten die recht naar het hart van deze enorme wijk leiden. De plattegrond van Sadr-City – het vroegere Saddam-City – is als een dambord met op ieder kruispunt de gewapende mannen van Al-Sadr, raketgranaatwerpers en kalasjnikovs in de aanslag. Bij de meeste van die geïmproviseerde controleposten liggen brandende autobanden die een dichte zwarte rook verspreiden.

De strijders, sommigen amper 15 jaar oud, leiden de weinige voertuigen langs grote plassen stinkend rioolwater en hopen rottend huisvuil. Het is niet verstandig hun instructies te negeren: er liggen landmijnen. Af en toe passeren wat mensen, zich snel uit de voeten makend of vluchtend naar een ander deel van de wijk, maar de meesten verschansen zich in huis achter gesloten luiken.

In een zijstraatje woont Abud al-Hussein, 53 en vader van drie volwassen zoons. Hij is een gepensioneerde politieagent. Het leven is niet makkelijk, zegt hij, maar twee van zijn zoons hebben werk, dus hij boft nog. ,,Het is zes dagen geleden allemaal in Najaf begonnen. Als je in die stad, het heilige centrum voor de shi'ieten en machtsbasis van de Mahdi-militie, de poppen aan het dansen krijgt, loopt de temperatuur ook hier en in Amarra en andere steden onmiddellijk hoog op'', zegt Abud. Ahmed Sadoun Mahsen (26), een vriend die net uit Amarra op bezoek is gekomen, knikt instemmend.

Abud doet het relaas van de jongste slag om Sadr-City: ,,Vier dagen geleden kwamen er hier vier Amerikaanse legervoertuigen. De mensen hier hebben de Amerikanen aangevallen. Zodra het eerste schot viel, greep iedereen meteen zijn wapen om de stad te verdedigen. De Amerikaanse troepen omsingelden Sadr-City, maar zij werden vanuit het oosten door de Mahdi-militie aangevallen. De strijders hadden zich daar verschanst in een oude schrootmarkt. De Amerikanen hebben die markt na lange gevechten vanuit helikopters met brandbommen bestookt; hij is nu helemaal uitgebrand.'' Toch vindt hij de Amerikaanse aanwezigheid nodig. ,,Het is goed voor de gewone families. Als de Amerikaanse troepen nu zouden vertrekken zouden die gewapende groepen elkaar uitmoorden. Iran is hen met wapens aan het bevoorraden. Alle problemen die we hier hebben zijn het werk van Iran'', zweert hij.

Volgens de twee begonnen de onlusten toen de Mahdi-militie vanuit Najaf het bevel kreeg de Amerikanen aan te vallen zodra ze weer in Sadr-City op patrouille kwamen. Maar de schuld ligt volgens beide mannen bij de Amerikanen. ,,Ze hebben het huis van Al-Sadr in Najaf bestormd om hem te pakken te nemen. Zij hebben de hudna [het bestand, red.] gebroken. En de Amerikanen hadden ook moeten weten dat het echt geen goed idee was om patrouilles naar Sadr-City te sturen als de sfeer al zo gespannen was. Dat was een ware provocatie. Als zij geen patrouilles hadden gestuurd was er hier niets gebeurd'', zegt Ahmed Sadoun Mahsen. ,,Het wordt hier net zoals in Afghanistan.''

Abud valt hem bij: ,,Na ieder gevecht komt er een bestand en dan weer gevechten en een nieuw bestand, en dat zal voortduren tot de Verenigde Staten ophouden met hun gewelddadig optreden. Ze moeten zich gaan concentreren op de wederopbouw in de plaats van problemen te creëren. De mensen hier zouden maar wat graag opnieuw kunnen gaan werken en een normaal bestaan kennen.''

Wat als de shi'itische geestelijke Al-Sadr gevangen genomen wordt, of wordt gedood? Abud voorspelt dat er in heel Zuid-Irak een opstand zal plaatsvonden. ,,In alle steden komt er oproer. Want Al-Sadr is niet zomaar iemand. De shi'ieten respecteren hem, hij heeft charisma door zijn houding tegenover de bezetters en als zoon van de martelaar ayatollah Mohammed Sadiq al-Sadr die in 1999 is vermoord'', zegt Abdul.

Volgens hem is de Mahdi-militie niet klaar voor een politieke rol, zoals interim-premier Allawi afgelopen weekeinde voorstelde. Allawi riep Al-Sadr op zich verkiesbaar te stellen in januari. ,,Als het Iraakse volk hem kiest als een leider, dan is dat zijn keuze geweest. Het politieke proces staat open voor een ieder die zich aan de wet houdt'', aldus de premier.

De Mahdi-militie is volgens Ahmed geen echt leger ,,maar gewoon het volk dat de wapens opneemt, een spontane volksbeweging''. ,,Als die militie niet wordt omgevormd en gestructureerd zal zij nooit een politieke rol van betekenis kunnen spelen in Irak. Het enige doel is namelijk de Amerikanen hier weg krijgen. Al-Sadr doet niet echt aan politiek'', zo zegt Mahsen.

,,Ik ben zelf geen strijder, maar mijn zoon hier wel en ook mijn buurman neemt de wapens op om de Amerikanen te lijf te gaan'', zegt Abud al-Hussein.

Er vliegt een Amerikaanse helikopter laag over het huis. Iedereen houdt de adem in, maar het blijft rustig. Buiten begint het donker te worden. Er zijn veel meer mujahedeen op straat en er branden overal autobanden. Het belooft weer een warme nacht te gaan worden.