Avontuur, niet de zaak

In de archieven van het Joegoslavische tribunaal ligt een met bloed bevlekte agenda van Erwin Cornelis van der Mast, commando, student kunstgeschiedenis en huurling in het Kroatische leger tijdens de oorlog met Servië, in 1991. Netwerk gaat vanavond op zoek naar het verhaal achter deze man. En hoewel de reportage niet gaat over huurlingen in voormalig Joegoslavië, staat Erwin wel model.

Erwin was op zoek naar avontuur; hij was een commando die werd afgekeurd voor de vliegeniers-opleiding waarna, in de woorden van zijn toenmalige vriendin, ,,zijn wereld in elkaar stortte''. Hij ging kunstgeschiedenis studeren, een daad die velen niet begrepen maar dat maakte hem, alweer in de woorden van zijn vriendin, ,,zo leuk''. Maar de oorlog bleef lonken.

Dat Erwin in de oorlog in Kroatie belandde, is eerder toeval dan opzet. Want geloven in de Kroatische zaak (afscheiding van de Federale Republiek Joegoslavië) deed hij in eerste instantie niet. Toen zijn vriendin ontdekte dat hij zich in het Joegoslavische wespennest wilde begeven, bekende hij langer met het idee rond te lopen om ergens op de wereld militair in te grijpen: Koeweit, Suriname.

Kroatië was eenvoudig een conflict at the wright time at the wright place. Dat gold overigens voor de meeste Westerse huurlingen in het gewelddadige Joegoslavië van de jaren negentig; ze kwamen voor het avontuur, niet voor de zaak. De zaak, die kwam pas later, die moest het avontuur goed praten. En dan bleken de Westerse avonturiers overigens meestal aan de kant van de underdog te staan – en automatisch tegen de Serviërs.

Dit overkwam ook Erwin. Schreef hij in zijn afscheidsbrief aan zijn vriendin: ,,nou, op weg naar het avontuur'', eenmaal aan het front vertelde hij tegen een Engelse journalist dat hij bezorgd was om de militaire instabiliteit en dat het Westen toch niets ondernam om de Kroaten te helpen.

De eerlijkheid van de nabestaanden, van zijn vriendin en zijn broer, maken het verhaal levend. Er wordt gerouwd maar er worden ook enkele harde noten gekraakt. Zo zegt zijn vriendin toen ze vernam van Erwins dood: ,,Je hebt het voor elkaar. Je staat op de voorpagina van de krant.'' En zijn broer zegt: ,,Hij heeft dit gezocht, dit geweld, en het is mijn eigen interpretatie dat hij het deed om uit het leven te stappen.''

Netwerk, AVRO, Ned.1, 20.30-21.13u.