A tsar is born

Onze correspondent in Londen vond met vallen en opstaan zijn weg in de Engelse taal en omgangsvormen. Een korte handleiding.

Een goede krantenkop is een telegram, schreef Harold Evans, de legendarische hoofdredacteur van The Sunday Times. De beste combineren ,,informele eenvoud en slagkracht''. Een kop moet een helder signaal geven, snel te lezen zijn en niet te veel plaats innemen, aldus Evans. Hij vergat één voorwaarde: als het even kan moet er ook een woordspeling of ander taalgrapje inzitten.

Je kunt er niet omheen zodra je in een Britse kiosk een krant van de stapel pakt: koppenmakers hebben een onbedwingbare (en soms onuitstaanbare) neiging om op zeker twee sporen tegelijk te denken. Er staat meer dan er staat. Natuurlijk is elke kop allereerst een bericht-in-het-klein. Maar de mededeling dat de koers van het aandeel British Airways sterk is gedaald is ze te saai. Leuker is om het te zeggen met een beeld uit de luchtvaart zelf. Aandelen in duikvlucht; BA in turbulentie; Harde landing voor BA.

Die formule kan op bijna elk bericht worden toegepast. En dat gebeurt ook, van de platste tabloids tot het high-brow weekblad The Economist. Uit één editie van The Times: Slecht rapportcijfer voor schoolinspectie; Nieuwe draai aan de Rotary; Hunters to out-fox the ban; Valse start voor Grand Prix. Nu is The Times een vrij beschaafde krant. Voor de tabloids opent het andere vergezichten. Drop your top boven een reportage over cabriolets betekent ook: doe je bloes uit. Euro 2004 was een goudmijn; bij elke foto van een voetballer met een vrouw kwam het woord strikers, dat `spitsen' betekent, goed van pas.

Melig? Dat willen de Britten zelf best toegeven. Toch blijft het een nationale hobby. Zo heeft BBC Online elke week een populaire wedstrijd voor de woordspeligste kop met de naam Punorama (pun is woordspeling). Bedenk bijvoorbeeld een kop bij het verhaal over de trapezeartiest die zijn liefdesrivaal wilde castreren met een snoeischaar. Onder de inzendingen: Circus-cision (circumcision is besnijdenis); Love triangle ends in shears (shears is een schaar, rijmt op tranen) en Pick-a-willy circus (een willy is een piemel). Of bij het verhaal van de man die slaags raakte met de vuilnisman, toen hij de bak had laten openstaan: Laden-Bin Terror Treat (een laden bin is een volle vuilnisbak).

Veel koppen refereren aan staande uitdrukkingen: Things can only get bitter (gedoe rond een brouwerij) of Tamara boom today (over de nieuwe populariteit van schilderes Tamara de Lempicka). Dat kan heel ver gaan: soms lijkt het verhaal zelfs verzonnen om de kop te kunnen plaatsen, zoals From Herr to Maternity bij een verhaal over een Duitser die zijn carrière opgaf en huisman werd.

Die categorie is eigenlijk het leukst, omdat het zo zuiver het plezier toont dat de krant heeft in zijn ruwe grondstof – de Engelse taal – én de lezer erin laat delen, met een grap of een puzzeltje. Soms met minimale middelen, zoals A tsar is born (The Economist over Jeltsin) en Sheepless in Settle (over mond- en klauwzeer in een stadje in Yorkshire). En soms met een verbale trapezeact. Zoals Book lack in Ongar (over een rel bij de bibliotheek in Ongar, waarin de titel van John Osborne's toneelstuk Look Back in Anger zit). Dat moet je dus even weten. En dat is natuurlijk de extra verborgen boodschap: taalgrapjes zijn de Engelse manier van zeggen dat ze onder elkaar zijn. Wie dat niet snapt is een foreigner.

Over twee weken: een rij van één persoon.