Partij voor zwart én blank bestaat niet

De partij die in Zuid-Afrika de apartheid uitvond, heeft dit weekeinde haar laatste adem uitgeblazen. De Nieuwe Nationale Partij fuseert met het ANC, de partij die bijna een eeuw haar aartsrivaal was.

Partijleider Marthinus van Schalkwijk was afgelopen zaterdag zichtbaar opgelucht toen hij het einde van een tijdperk afkondigde. Nooit meer zal de Nieuwe Nationale Partij op een Zuid-Afrikaans stemformulier te vinden zijn.

De partij die negentig jaar geleden werd opgericht om de blanke boeren te beschermen tegen het `swart gevaar', tevens uitvinder van het woord `apartheid', fuseert met de partij die al even lang die dreiging belichaamt. Van Schalkwijk heeft het lidmaatschap aangevraagd van het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) en zal vanaf nu campagne voeren voor een zwarte president. Hij raadt zijn collega's in de partij aan hetzelfde te doen. Geen spijt. Geen schaamte. Het is maar beter zo.

,,Tragisch'', en ,,schandelijk'', gniffelde het nieuwe gezicht van blank conservatisme in Zuid-Afrika, het Vrijheidsfront Plus direct na het nieuws over de capitulatie van de Nieuwe Nationale Partij. ,,Het einde van politieke principes'', noemde de grootste oppositiepartij (DA) de fusie. ,,Apartheid is verslagen'', zei Van Schalkwijks nieuwe broodheer president Thabo Mbeki (ANC) gisteren zelfvoldaan.

Maar de roemloze ondergang van de voormalige apartheidspartij onderstreept vooral het onvermogen van alle politieke stromingen in Zuid-Afrika om een brug te slaan tussen de rassen. Juist in de doelstelling van de Nieuwe Nationale Partij na het einde van apartheid om een partij van zwart én blank te worden, blijkt tien jaar later fataal. De partij is slachtoffer geworden van het fundament onder de Zuid-Afrikaanse politiek dat ze zelf zorgvuldig in elkaar timmerde. Een algemeen belang voor blank én zwart bestaat niet.

Opheffing van de Nieuwe Nationale Partij was onvermijdelijk geworden na de dramatische uitslag van de verkiezingen afgelopen april. De partij haalde toen niet eens twee procent van de stemmen. ,,De toekomst van de NNP ligt in de schoot van het ANC'', gaf Van Schalkwijk direct na de uitslagen te kennen. Als beloning mocht hij minister van Toerisme worden in het kabinet van Mbeki. Een maand later tekende hij het Freedom Charter, het beroemde handvest van het ANC waarmee in de jaren vijftig de strijd tegen de blanke nationalisten werd geopend.

Tien jaar lang heeft de partij vergeefs geprobeerd zichzelf nieuw leven in te blazen na het einde van de apartheid, bijna een halve eeuw ruggengraat van haar politieke agenda. In 1994, na de eerste vrije en non-raciale verkiezingen, was er nog de pretentie dat blank en zwart dezelfde belangen hebben. Oud-president F.W. de Klerk had niet alleen Nelson Mandela vrijgelaten, hij was ook bereid om samen met hem een regering van nationale eenheid te vormen.

De Nationale Partij had toen nog een vijfde van alle kiezers achter zich. Het sprookje duurde precies twee jaar. Toen stapte de Nobelprijswinnaar uit de regering en vervolgens uit de politiek. Hij voelde zich teveel overschaduwd door Mandela.

De oude achterban van blanke boeren zette het net als De Klerk op een lopen toen de partij zich onder het nieuwe leiderschap van Van Schalkwijk de Nieuwe Nationale Partij ging noemen. Van Schalkwijk ging de townships in om de zwarte kiezers aan zich te binden. Voor de blanke conservatieven was het de bevestiging dat de Nationale Partij de partij van de uitverkoop was.

Bij de verkiezingen in 1999 bleek een groot deel van de aanhang overgelopen naar de Democratische Partij van Tony Leon. Leon werd niet belast door schuldgevoelens over apartheid en voerde schaamteloos campagne met 'Fight Back'. Blank en zwart legden die slogan uit als 'Fight Black'.

Leon zocht niet naar de nuance, waarmee de Nieuwe Nationale Partij campagne voerde. Hij toonde zich in alles de tegenpool van Mbeki. Hij tierde lustig tegen de stille Zimbabwe-diplomatie van Mbeki en prees de vrije markt waar hij kon. Afgelopen april bleek dat hij daarmee weliswaar geen ,,serieus alternatief voor het ANC kan vormen, zoals hij vantevoren beloofde. Maar hij kreeg wel 12 procent van de stemmen achter zich, iets meer dan het percentage van de Zuid-Afrikaanse bevolking dat blank is.

Met de komst van democratie is het Zuid-Afrikaanse parlement een afspiegeling geworden van demografische verhoudingen geworden. Zwart stemt voor zwart, blank voor blank. In dat systeem is geen plek voor een partij die over de schutting probeert te kijken, en zeker niet voor een partij die de schuld voor dat systeem in haar naam meedraagt.

De ontbinding van de Nieuwe Nationale Partij zal nog tot september 2005 duren. Als de zeven parlementsleden die de partij nu nog vertegenwoordigen net als Van Schalkwijk het lidmaatschap van het ANC aanvragen, loopt het aantal parlementszetels van de regeringspartij op tot 286. Dat is een meerderheid van 71 procent.