Pandjes kraken uit godsvrucht

In de Amsterdamse Bijlmer is een groot tekort aan kerkgebouwen. Het stadsdeel doet er weinig aan. Het ene kerkgenootschap werkt het andere uit de weinige gebouwen.

Het gezang, ondersteund door een basgitaar en een stevige drum, schalt over straat. Een paar meter verderop klinkt een ander lied, begeleid door een andere band. Recht voor het Crea-gebouw in de Bijlmer in Amsterdam komt de muziek uit alle hoeken van het pand samen. In dit verzamelgebouw huizen elf migrantenkerken met exotische namen als de Pentecost Revival Church, Christ the King Evangelical Ministry en Love Christian Centre. Deze zondag is hun een na laatste in het pand, dat ze op 19 augustus moeten verlaten.

Kerkruimte is schaars in de Bijlmer, waar duizenden migranten de landelijke tendens van secularisatie en verminderd kerkbezoek doorbreken. Het stadsdeel kent circa 75 kerkgenootschappen, die de afgelopen jaren hun onderdak hebben gevonden in gymzalen, garages, oude scholen en leegstaande gebouwen. En als de nood hoog was, werd een gebouw gekraakt.

Het Crea-gebouw is een van de gekraakte gebouwen. Het pand, in 1998 neergezet met Europese subsidie en bedoeld voor kunstenaars, stond leeg. De huurprijs bleek te hoog. Oktober vorig jaar kraakten de kerkgangers het pand. Na overleg met Rochdale kwam er een huurcontract voor vijfduizend euro per maand. Om die kosten te dekken, verhuurde Koney het gebouw onder aan tien andere kerken. Ruim drieduizend gelovigen maken sindsdien gebruik van het pand.

Het pand ligt half verscholen onder een viaduct van de A9, bij het metrostation Kraaiennest. Op het viaduct staan een paar mensen te wachten op de bus. Af en toe stopt een snorder – een illegale taxi – om een klant op te pikken. Onder het viaduct drommen de mensen samen om hun dienst te houden.

Vanaf één uur zijn de kerkgangers van de Pentecost Revival Church deze middag al bezig. De band, met een enorme drummer, speelt een pompend ritme. De ruimte voor de stoelen is een wirwar van dansende lijven. Mannen in strakke pakken of traditionele, kleurige gewaden. De teksten zijn onverstaanbaar op de uitroepen `halleluja' of `Jesus' na. In een hoek ligt een vrouw op de grond. Achter haar schudt een vrouw in een mantelpakje met gesloten ogen een tamboerijn op het ritme van de muziek. Rustig begint de voorganger, driedelig pak, pochet in de revers, uit de bijbel te lezen, maar al gauw begint hij te schreeuwen en zwaait hij heftig met zijn armen. Uit het niets zet de band een reggaeritme in en de gemeente barst weer uit in gezang. ,,Halleluja.''

Emmanuel Koney (40) heet de voorganger van de kerk. In zijn kantoor in het gekraakte gebouw legt hij met een brede glimlach op zijn gezicht uit hoe gefrustreerd hij is dat hij het Crea-gebouw moet verlaten. Boven hem hangt een Jan-des-Bouvrieklok. Uitzicht op een ander gebouw op korte termijn is er niet, wat betekent dat zijn zeshonderd mensen volgende week op straat staan. Twee weken geleden ging hij zelfs naar de rechter om middels een kort geding de uitzetting tegen te houden. Tevergeefs.

Het gebouw dat eigendom was van woningbouwvereniging Rochdale, is in september verkocht aan het stadsdeel Zuidoost, dat een gedeelte laat slopen en het overgebleven deel heeft doorverkocht aan een pinkstergemeente met ongeveer 150 leden. Hun huidige onderkomen wordt volgend jaar gesloopt. Het Crea-gebouw kon mooi als vervangend onderkomen dienen.

In zijn emoties sprak Koney een aantal weken geleden in de lokale media nog over een 'zwart-wit' tegenstelling. De pinkstergemeente die 'zijn' onderkomen overneemt, bestaat uit voornamelijk blanken. Maar het ligt iets genuanceerder, zegt hij nu. Het is een kwestie van ,,oudkomers versus nieuwkomers'', denkt hij. ,,Wij zijn pas drie jaar oud en groeien heel snel. Maar die andere kerk zit al veel langer in de Bijlmer.'' Hij neemt het die andere gelovigen ook niet kwalijk. ,,Maar we hebben gewoon een gebouw nodig. Dat is alles.''

De man die vorig jaar achter de kraak van het Crea-gebouw zat, was Jan de Jonge. Hij is van de Stichting Interkerkelijk Nieuwkomers Steunpunt. Al tientallen jaren is hij in de weer om migrantenkerken in de Bijlmer aan onderkomen te helpen. Eerst als fractievoorzitter van het CDA in de Bijlmer. ,,In onze fractiekamer in het stadsdeelgebouw kreeg ik elke dag, grof gezegd, zwartjes over de vloer die hulp vroegen.'' Dat schoot volgens hem de gemeentesecretaris in het verkeerde keelgat, die vond dat het stadsdeelkantoor daar niet voor was. ,,Met een oprotpremie van 20.000 euro heb ik toen een stichting gevormd.''

Dat bij de bouw van de Bijlmer in de jaren '60 en '70 geen rekening werd gehouden met kerkgenootschappen, vindt De Jonge geen probleem. ,,Als het beleid dan nu maar aangepast wordt. Waarom zorgt de overheid er niet voor dat ze betaalbare ruimte krijgen? Er staan hier genoeg panden leeg.''

Maar volgens het stadsdeel Zuidoost doen ze voldoende om de kerken onderdak te bieden. In 2006 moet De Kandelaar gereed zijn, een gebouw waarin zes kerken terecht kunnen. Kosten, bijna vijftien miljoen euro, die gedekt moeten worden door subsidie en giften van diverse kerken uit het land. De berichtgeving de afgelopen weken over de problemen heeft het stadsdeel ,,verontrust'', liet het dagelijks bestuur begin juli in een persbericht weten. Inderdaad verdwijnen ,,door de tien jaar geleden ingezette venieuwingsoperatie in de Bijlmer'' veel plekken waar de kerken zitten. Maar, ,,het stadsdeel is druk bezig met het vinden van oplossingen voor de huisvesting van kerkgenootschappen.''

Belachelijk, zegt De Jonge. ,,Alsof je verloofde je in 2004 de deur wijst en zegt, kom in 2006 maar terug.'' Hij wenste dat er Surinamers of Antillianen tussen de kerkgangers zaten. ,,Die durven hun mond open te doen. Ghanezen schreeuwen wel maar alleen in hun kerk'', verzucht hij.

Vanuit zijn kantoor kijkt Koney op een moskee die tegenover het Crea-gebouw verrijst. Uit nieuwsgierigheid heeft hij laatst geïnformeerd hoeveel de moskee kostte en hoe het gefinancierd werd. Bijna drie miljoen euro kostte het. De financiering werd hem niet helemaal duidelijk. Maar één ding weet hij wel: een dergelijk gebouw zit er voor hem niet in. ,,Ach, God doet toch wel wat hij wil. Ook met een gebouw. We moeten maar op hem vertrouwen.''