`Olympia' inclusief Hitler-groet op tv

Nederland 3 vertoont volgende week bijna 2,5 uur lang de film van Leni Riefenstahl over de Olympische Spelen van 1936 in Berlijn, inclusief de hoge nazi's die het IOC liever niet meer ziet.

Wie tegenwoordig beelden wil gebruiken uit de tweedelige Olympia-film van Leni Riefenstahl, moet zich vervoegen bij het Internationaal Olympisch Comité. Vlak voordat de omstreden filmmaakster een jaar geleden op 101-jarige leeftijd overleed, verwierf het IOC de rechten op haar van nazi-esthetiek vervulde beeldverslag van de Olympische Spelen van 1936 in Berlijn. Maar wie de oorspronkelijke film recht wil doen, kan beter geen gebruik maken van de kopie in het IOC-archief – die is goeddeels ontdaan van alles wat naar het Derde Rijk verwijst: de Hitler-groet, de nazi-vlaggen en de aanwezigheid van hoge gasten als Adolf Hitler, Hermann Goering en Joseph Goebbels.

De versie die donderdag op Nederland 3 wordt vertoond aan de letterlijke vooravond van de komende Olympische Spelen, is afkomstig uit het Bundesarchiv in Berlijn. ,,Maar we hebben die kopie nog wel behoorlijk moeten opknappen'', zegt Matthijs Cats, redacteur van de rubriek Andere tijden, die de uitzending verzorgt. ,,Vooral het geluid moest af en toe danig worden gerepareerd.'' Hij heeft daartoe onder meer geput uit een Duitstalige dvd-versie van anderhalf uur, die een paar jaar geleden werd uitgebracht door de tv-zender Arte. Wat echter nog ontbreekt, is het ultrakorte openingswoord van Hitler: ,,Ik verklaar de Spelen in Berlijn ter ere van de elfde Olympiade in de nieuwe tijdrekening voor geopend.'' Dat fragment was niet te vinden.

De uitzending duurt bijna 2,5 uur, ongeveer een uur korter dan de oorspronkelijke, tweedelige Olympiade-film. De wereldpremière vond plaats op 20 april 1938, na anderhalf jaar monteren, op Hitlers verjaardag. Riefenstahl kreeg bij die gelegenheid van haar Führer een Mercedes-Benz Cabriolet cadeau. Voor de internationale markt monteerde ze toen al een ingekorte versie met minder nazi-vlagvertoon. Dat is ook de versie die zich bevindt in het Olympic Committee's Television Archive Bureau in Londen.

Na de oorlog is het auteursrecht van Olympiade, net als veel ander oorlogsmateriaal, in handen gekomen van de Duitse bondsrepubliek. Riefenstahl wenste zich daar echter niet bij neer te leggen. Ze kon erop wijzen, dat ze niet alleen de regisseur, maar ook de producent – en daarmee de eigenaar – van de film was. Dat haar speciaal opgerichte Olympia-Film GmbH heimelijk geheel was gefinancierd door het nazi-bewind, speelde in juridisch opzicht geen rol. Zo wist ze in 1964 een contract te sluiten met de Duitse firma Transit-Film, die in opdracht van de Duitse overheid de films uit de nazi-tijd exploiteert. Voortaan ontving de omstreden cineaste 70 procent van alles wat de film nog opbracht.

Dat contract liep pas in 1994 af; toen vervielen haar auteursrechten weer aan de Duitse staat. En vorig jaar zijn de Olympia-rechten door de staat voor een onbekend bedrag aan het IOC verkocht. Daaraan gingen lange, moeizame onderhandelingen vooraf, die pas op gang kwamen na persoonlijke tussenkomst van bondskanselier Schröder. De acquisitie paste in het IOC-streven om recht te doen gelden op alles wat met de Olympische Spelen te maken heeft. De tv-rechten worden namens het IOC verhandeld door het sportmarketingbureau IMG in Stockholm.

Donderdag wordt de tv-uitzending ingeleid met enkele fragmenten uit de documentaire Das wunderbar schreckliche Leben der Leni Riefenthal, waarin de hoogbejaarde filmmaakster herinneringen ophaalde met twee van de zes cameralieden die ze destijds commandeerde. Eén van hen is Walter Frentz, die later de belangrijkste cameraman van het Derde Rijk werd. Hij overleed vorige maand.

Olympiade, Ned.3, 12 augustus, 19.02-22.00u.