`De Europese Unie kan ons beter leven geven'

Nederland wil als EU-voorzitter een internationaal debat over de fundamenten van de Europese eenheid en over Europese waarden.

Minister-president Jan Peter Balkenende was getroffen door een serie verhalen van gewone Europeanen en hun visie op Europa, die hij las in een Nederlandse avondkrant. Het verhaal van Ilma Kaulina uit Letland haalde hij zelfs aan tijdens zijn optreden in het Europees Parlement in Straatsburg vorige maand. Kaulina - een 39-jarige grafisch ontwerpster uit Riga, getrouwd met een buschauffeur en moeder van drie kinderen - ziet Europa niet als wondermiddel. Ze is kritisch, maar ze heeft wel verwachtingen, zei Balkenende. ,,De Europese Unie kan ons een beter leven geven. Als je de culturele verschillen even naar de achtergrond verplaatst, merk je dat je samen een perspectief hebt op een betere sociale en economische toekomst.''

Balkenendes kennismaking met het nieuw gekozen parlement markeerde het begin van het Nederlandse voorzitterschap van de Europese Unie tot 1 januari. De woorden van de premier maakten indruk op de 732 parlementariërs. Kaulina mag haar hoop op Europa hebben gevestigd, maar in de meeste Europese landen overheerst onverschilligheid bleek uit de lage opkomst bij de jongste parlementsverkiezingen. Bij bepaalde groepen burgers domineert zelfs wantrouwen en twijfel.

Balkenende beseft dat. De droom van de grondleggers van de Europese Unie is in vervulling gegaan en dat heeft tot verzoening, stabiliteit en voorspoed geleid. Maar voor veel Europeanen is het gevoel van verbondenheid niet meer vanzelfsprekend. Daarom wil Nederland als voorzitter een internationaal debat op gang brengen over de fundamenten van de Europese eenheid en over gemeenschappelijke Europese waarden.

Zodra de premier volgende week van vakantie terugkeert, begint hij met een aantal initiatieven om ,,met de burgers van Europa een gesprek over Europa'' te stimuleren. Een van die initiatieven is een reeks conferenties over Europese waarden, die het Nexusinstituut organiseert - een culturele denktank in Tilburg. Politici, ondernemers, schrijvers, wetenschappers en opinieleiders uit Europese en niet-Europese landen zullen zich buigen over de `kern' van Europa. Thema's als onderwijs, cultuur, religie, maar ook de gedeelde waarden in de transatlantische betrekkingen, zullen voor pittige discussies zorgen.

Er worden conferenties georganiseerd in Warschau, Berlijn en Washington, waar de deelnemers een `agenda voor de toekomst' opstellen, die op een `Intellectuelentop' aan het eind van het Nederlands voorzitterschap in december wordt besproken. Balkenende zelf geeft op 7 september de aftrap met de conferentie `The Politics of European Values'.

Balkenende hecht aan de nieuwe grondwet waarover onlangs overeenstemming is bereikt, omdat Europa daardoor besluitvaardiger en democratischer zal worden. Het Europees Parlement zal meer te vertellen krijgen en de nationale parlementen kunnen de rode kaart trekken als Europese regels uit Brussel niet bevallen. Nog tijdens het Nederlandse voorzitterschap, op 29 oktober, zullen de Europese regeringsleiders in Rome hun handtekening onder het constitutionele verdrag zetten.

Tegelijkertijd zal pragmatisme hoogtij vieren tijdens het voorzitterschap van Nederland. De premier en zijn ministers weten dat, wil Europa de huidige welvaart houden, grote inspanningen zijn vereist. De Europese leiders spraken enkele jaren geleden in Lissabon af, dat Europa in 2010 de meest concurrerende kennisecononomie moest worden. Meer innovatie, meer economische groei en meer banen zijn vereist. Tot nu toe komt van de voornemens weinig terecht. Nederland ijvert er voor dat de tussentijdse evaluatie van de zogenaamde `Lissabon-agenda' in minder hoogdravende doelen wordt omgezet. Een rapport van een werkgroep onder leiding van oud-premier Wim Kok moet hiervoor de basis bieden. Deze conclusies zullen tijdens een Europese top van regeringsleiders op 5 november worden gepresenteerd.

Het lastigste probleem dat Nederland tot een goed einde moet brengen is de kandidatuur van Turkije. Nieuwe toetreders zoals Bulgarije, Roemenië en ook Kroatië staan al in de rij. Als alles volgens plan gaat, treden de eerste twee landen in januari 2007 toe. Maar over het lidmaatschap van het islamitische Turkije, dat in december een datum hoopt te krijgen voor het begin van de toetredingsonderhandelingen, bestaan in de EU en in het kabinet reserves.

Toch zei Balkenende in Straatsburg dat Turkije eerlijk behandeld moet worden. ,,De islam is niet het probleem. Christenen en islamieten kunnen heel goed met elkaar leven.'' Doorslaggevend zijn de criteria op het gebied van mensenrechten en democratie. Het Nederlands voorzitterschap wil er alles aan doen om Kaulina uit Riga niet teleur te stellen, zei Balkenende.