Bij voorbaat ongeloofwaardig

Met de voorstelling `Heart of Darkness' geeft het gezelschap `t Barre Land nieuw elan aan het politieke theater. De première is maandag op het Theaterfestival Boulevard in Den Bosch.

Acteur Ingejan Ligthart Schenk en componist Maarten Ornstein van 't Barre Land zijn er een paar dagen voor de première nog niet uit: is hun nieuwe voorstelling Heart of Darkness nu een `oratorium', `een concertante uitvoering' of een `muzikale vertelling'? Ze repeteren in hun vaste behuizing, de Snijzaal op het Veeartsenijterrein in Utrecht. In elk geval put speler Ligthart Schenk uit veelzijdige bronnen. Hij combineert de gelijknamige roman van Joseph Conrad uit 1902 – het boek waar Francis Ford Coppola zijn film Apocalypse Now losjes op baseerde – met dossiers van asielaanvragen van de IND (Immigratie- en Naturalisatiedienst), twee korte verhalen van Franz Kafka en fragmenten uit de Politeia van Plato.

,,Al lange tijd maak ik me kwaad over de bureaucratie van het Nederlandse asielzoekersbeleid'', zegt Ligthart Schenk. ,,Ik heb stapels dossiers doorgenomen, zowel van aanvragers die zijn geaccepteerd als geweigerd. Het is overduidelijk dat de Nederlandse regering niet bij machte is asielzoekers van een waardige behandeling te voorzien. Zo kun je mensen niet behandelen.''

Toneelgezelschap 't Barre Land munt al vele seizoenen uit door indrukwekkende bewerkingen van het klassieke repertoire. Ligthart Schenk wilde meer dan alleen een toneelbewerking van de roman; hij zegt: ,,In het boek vaart kapitein Marlow steeds dieper de jungle van het koloniale Kongo in om uiteindelijk te belanden bij de wortels van het kwaad. Ik laat een fictieve, uit Kongo afkomstige vluchteling die K. heet verdwalen in de Nederlandse jungle van de bureaucratie. Dit personage is samengesteld uit bestaande dossiers van asielaanvragers. K. raakt verwikkeld in een absurdistische procesgang. Hij krijgt vragen op zich afgevuurd, als: `Welke kleur heeft uw haar?' en: `Klopt het, dat waar u vandaan zegt te komen alleen maar echt donkere mensen wonen?' Plato bouwt zijn betoog op aan de hand van retorische vragen over hoe de ideale samenleving zou moeten zijn en wat goed gedrag is. In zijn redenering is kunst uiteindelijk overbodig.''

Solo-acteur Ligthart Schenk brengt de voorstelling samen met een ensemble van zeven leden en een zangeres. Zij zingt een libretto gebaseerd op de romantekst van Conrad. De combinatie strijkers, celesta (een piano met glasplaatjes in plaats van snaren) en blazers is uniek. Componist Ornstein zelf speelt basklarinet. ,,De muziek is erg los gehouden'', zegt hij, ,,die zweeft bijna in de lucht. Heel anders dan de muziek die ik componeerde voor bijvoorbeeld Hoe Mozart Casanova sloeg van Louis Ferron bij Orkater. Ik schreef toen veel strakker. In de muziek volg ik de verhaallijn en de sfeer van Conrads boek. Steeds dieper dringt hij het oerwoud in.''

Lighart Schenk vult aan: ,,De muziek geeft aan de voorstelling de woede, de emotionaliteit. Het is muziektheater in de zuiverste betekenis van het woord.''

Heart of Darkness speelt zich af op een bijzondere locatie, de Toonzaal, voorheen Het Muziekcentrum, in 's-Hertogenbosch. Hier was de Bossche synagoge gevestigd die na de oorlog leeg kwam te staan en in verval raakte. In 1998 is het gebouw gerenoveerd en als historisch momument beschikbaar gebleven voor de joodse erediensten. Lighart Schenk vindt uiteindelijk het begrip `oratorium' de mooiste benaming voor de voorstelling: ,,Dat heeft een religieuze connotatie die passend is. Als acteur is het van belang de verhouding tussen tekst en muziek in evenwicht te houden. Ik wilde niet een bewerking maken van Heart of Darkness en die vervolgens tonen als een metafoor voor de huidige positie van de vluchtelingen. Dat is te eenvoudig. Ik vertolk geen rol, ik sta als een redenaar tegenover het publiek. De tekst heeft soms de snelheid van een machinegeweer. De vervreemding van de vluchteling K. in bureaucratisch Nederland is iets wat iedereen zich aan zou moeten trekken. Ik kwam een uitspraak als de volgende tegen en kon mijn ogen niet geloven: `U zegt dat u geen papieren heeft en omdat het niet geloofwaardig is dat u geen papieren heeft, bent u bij voorbaat ongeloofwaardig. En beschouwen wij uw hele verhaal als onwaar'.''

Heart of Darkness door 't Barre Land in coproductie met Muzieklab Brabant. Toonzaal, Prins Bernhardstraat 4, Den Bosch. 9 t/m 14/8. Aanvang: 21.30u. Inl. 073-613 76 71; www.heartofdarkness.nl