Yukos-rel jaagt beleggers over de grens

Politiek of niet, de Yukos-rel grijpt steeds verder om zich heen. Ook in eigen land. Russische beleggers brengen hun geld buiten de grenzen in veiligheid.

De aftakeling van de Russische oliemaatschappij Yukos heeft verstrekkende gevolgen. Niet alleen het bedrijf zelf en zijn werknemers verkeren in voortdurende onzekerheid. Ook de olieprijs op wereldmarkt is niet meer te houden, de Moskouse aandelenbeurs verliest en de kapitaalvlucht uit Rusland stijgt snel.

Gisteren voegde het ministerie van Justitie een nieuw hoofdstuk toe aan het toch al haast absurde boek over Yukos. In tegenstelling tot wat deurwaarders de dag ervoor hadden beweerd, kon de oliemaatschappij ineens niet over haar banktegoeden beschikken. ,,Op alle gelden die zijn overgeboekt of zullen worden overgeboekt op de rekeningen van het bedrijf zal beslag worden gelegd'', meldde het ministerie in een persbericht. Het geld zal worden aangewend om Yukos' belastingschuld te betalen. Foutje van de deurwaarder.

Yukos moet over het jaar 2000 een bedrag van 3,4 miljard dollar (2,8 miljard euro) betalen aan achterstallige belasting en boetes. Voor 2001 is een even grote aanslag opgelegd. De bedragen over de daaropvolgende jaren zijn nog niet bekend.

Het was niet voor het eerst dat Russische overheidsdiensten in de Yukos-zaak met verschillende verklaringen komen of volkomen inconsequent optreden. Eerder verklaarde de ene dienst dat er geen olie meer mocht worden verkocht, terwijl de andere een dag later het tegenovergestelde beweerde. President Poetin zei enige tijd geleden niet uit te zijn op de ondergang van Yukos, terwijl de regering voortdurend maatregelen neemt of beslissingen juist achterwege laat waardoor een faillissement waarschijnlijker wordt.

Niemand kan enige lijn ontdekken in het regeringsbeleid. ,,Er lijkt geen enkele coördinatie te zitten in de mededelingen van de regering over de strekking van haar acties'', zegt de ene analist. Een ander ziet wel opzet in de verwarde berichten van regeringszijde: ,,Het kan een bewijs zijn van een strijd over het lot van Yukos tussen verschillende groeperingen.''

Nieuwe berichten over Yukos brengen meteen schrikreacties teweeg. Na de boodschap van het ministerie van Justitie over de bankrekeningen kelderde het Yukos-aandeel weer eens met 12 procent. In New York steeg de olieprijs.

De effecten op de langere termijn zijn moeilijker te overzien. Ondanks alle gedoe rond Yukos verkoopt Rusland nog steeds enorme hoeveelheden olie; in juli 9,3 miljoen vaten per dag. Na de val van het communisme is er nog nooit zoveel verkocht. Mede door de hoge olieprijs wordt de Russische schatkist flink gespekt. Maar Ruslands economische groei is voornamelijk op de olie-export gebaseerd. Zodra de prijs daalt, is dat direct aan de groeicijfers af te lezen.

De regering ontkent het, maar de onduidelijkheid rond Yukos gaat ook ten koste van buitenlandse investeringen. In het openbaar houden de meeste buitenlandse zakenlieden in Rusland zich op de vlakte. Maar binnenskamers is iedereen het erover eens: men houdt het geld in de zak totdat duidelijk is waar de regering heen wil. En als de zaken tegen Yukos en eigenaar Michail Chodorkovski, die terechtstaat wegens belastingontduiking, verduistering en fraude, de door velen gevreesde politieke achtergrond hebben, dan overwegen velen zich uit Rusland terug te trekken.

Ook Russische bedrijven kijken met argusogen naar wat zich rond Yukos afspeelt. Minister van Economische Zaken German Gref maakte gisteren bekend dat de kapitaalvlucht dit jaar bijna drie keer zo hoog zal zijn als over 2003: 8 miljard dollar tegenover 2,9 miljard dollar. De centrale bank had 6,5 miljard dollar voorspeld.

Het is een teken aan de wand. Uit angst grote bedragen te moeten overmaken naar de schatkist parkeren veel bedrijven hun geld op buitenlandse bankrekeningen. Mensen met geld kopen hun aandelen liever over de grens. Binnenlandse investeringen dalen. De Russische economie lijdt ontegenzeggelijk onder de Yukos-crisis.