Ver weg van de wereld leven de Spelen niet echt

Nieuw Zeeland won op de Spelen van Sydney maar één gouden medaille. Dus ging het roer om. En probeert een Nederlandse de sporters bij McDonald's weg te houden.

Ze zal haar rol ,,vooral praktisch invullen'', zegt Ien Hellemans, diëtiste van de Nieuw-Zeelandse olympische ploeg. ,,Alle atleten weten wat ze wel en niet moeten eten. Maar in de enorme food hall in Athene is zoveel gratis en aantrekkelijk voedsel beschikbaar, dat de verleiding groot zal zijn om te veel of verkeerd te eten. Ik ga daarom bij ze aan tafel zitten. McDonald's is een sponsor van de Spelen. Ik moet onze atleten daar weg houden.''

Hellemans, een 47-jarige Nederlandse, woont 25 jaar in Nieuw Zeeland. Ze deed aan zwemmen en waterpolo, maar bereikte nooit de top. Haar vader, Groninger Jan van der Tuin, begeleidde zwemmers naar de Spelen van 1964 en '68. Dat speelde een rol toen Hellemans solliciteerde naar de onbetaalde, tijdelijke functie van diëtiste. Ze krijgt medewerking van de Universiteit van Otago in Dunedin, waar ze werkt als docente sportvoeding en onderzoeker. ,,Voor de helft van de tijd dat ik weg ben moet ik vakantie opnemen, de rest wordt gezien als een nuttige maatschappelijke bijdrage.''

Hellemans' onbaatzuchtige inzet illustreert de Nieuw-Zeelandse olympische aanpak. Op een pragmatische en kostenbesparende manier wordt de in het land beschikbare professionele kennis en passie voor topsport aangewend. Atleten en begeleiders staan voor een zware opgave. In 1984 won het land met bijna vier miljoen inwoners nog acht gouden medailles. Vier jaar terug, in Sydney, bedroeg de oogst slechts één gouden medaille. Oftewel vijftien minder dan eeuwige rivaal Australië.

Hellemans' taak als diëtiste zit er naar eigen zeggen allerminst op nu de Olympische Spelen van Athene bijna beginnen. Hoewel ze een groot deel van de Nieuw-Zeelandse sporters pas voor het eerst in Athene zal ontmoeten, zegt ze dat ze een belangrijke rol heeft om te zorgen dat alle atleten zich aan de voedingsvoorschriften blijven houden. ,,Er kan nog veel misgaan in de laatste dagen. Atleten kunnen hun eetvoorschriften in de spanning voor de strijd vergeten. En vooral voor buitensporten is het controleren van de vochtbalans in het hete Athene belangrijk.''

Wat DSM in Nederland deed, deed Hellemans in Nieuw Zeeland: ze ontwikkelde in samenwerking met een plaatselijke fabrikant een speciale sportdrank voor de Nieuw-Zeelandse atleten. De drank bevat volgens Hellemans meer natrium dan een commerciële sportdrank. ,,Dat werkt preventief voor dehydratie en versnelt rehydratie. Dit komt omdat natrium de opname van vocht in de darmen versneld en het dorstgevoel verhoogd, zodat de sporters meer zullen drinken. Zes procent van de drank bestaat uit koolhydraten, bedoeld voor energie.''

Hellemans weet dat Nieuw Zeeland na de Sydney Games het Australische model wilde volgen, met een nationaal sportinstituut. Atleten worden nu begeleid door de Academy of Sport. Jaarlijks doneert de overheid 21 miljoen Nieuw-Zeelandse dollar (11 miljoen euro) aan dit in Wellington gevestigde instituut. Minister van Sportzaken Trevor Mallard vindt dat sportsuccessen de vaderlandse trots vergroten. ,,We zitten ver van de rest van de wereld vandaan. De grotere financiële middelen die atleten elders hebben, zorgen ervoor dat we met een achterstand starten. We moeten daarom harder werken. We hebben echter wel het talent, de kennis en de accommodaties, waardoor we met de rest van de wereld kunnen concurreren.''

Maar volgens Academy of Sport-directrice Katie Sadlier blijft het behelpen, ondanks de financiële steun van de overheid. ,,Wij hebben overigens voor een meer decentraal model gekozen dan de Australiërs. We ondersteunen sportbonden, en trainingsprogramma's worden wetenschappelijk onderbouwd. We stellen sportmedische begeleiding beschikbaar. We stellen ook middelen beschikbaar om het niveau van coaches naar een hoger plan te tillen.''

In tegenstelling tot Australische sporters blijven hun Nieuw-Zeelandse collega's wonen in de eigen woonplaats. ,,De meeste atleten studeren of werken'', zegt Sadlier. ,,We proberen ze daarbij zoveel mogelijk te begeleiden, bijvoorbeeld door het beschikbaar stellen van beurzen. Volledige afhankelijkheid van de sport is ongewenst. We zijn nu vier jaar bezig, en het zou mooi zijn wanneer we beter presteren dan in Sydney. Maar een topsportcultuur creëer je niet in vier jaar. Ik vind dat we pas bij de Spelen van 2008 op onze inzet moeten worden afgerekend.''

Zo'n tien Nieuw-Zeelandse topsporters die tot de wereldtop behoren, ontvangen van de Academy een basisloon van omgerekend 5.500 tot 8.000 euro per jaar. ,,Dat bedrag is natuurlijk volstrekt onvoldoende om van te leven'', beseft Hellemans. ,,Echte professionaliteit in de Nieuw-Zeelandse sport komt alleen bij het rugby en het cricket voor'', zegt de Nederlandse, daags nadat de All Blacks de Zuid-Afrikaanse rugbyers in een interland voorbijstreefden.

De zege vult zes pagina's van de Sunday Star Times. ,,De passie van de rugbyers vind je echter ook terug bij onze andere sporters'', zegt Hellmans' echtgenoot Jan, ooit Nieuw-Zeelands kampioen triatlon. ,,Ik vind dat een belangrijk bestanddeel van de psyche van de Nieuw-Zeelandse sporters. De beleving is heel intens en daarmee kunnen we ons onderscheiden.''

Het niet-olympische rugby en cricket zijn in Nieuw Zeeland verreweg de belangrijkste publiekssporten. ,,In de media is er nauwelijks aandacht voor andere sporten'', zegt Ien Hellemans. De meeste Nieuw-Zeelanders zullen dan ook moeite hebben meer dan vijf atleten in hun olympische equipe te benoemen. Zo voor de vlak voor de Spelen trekken alleen de roeitweeling Georgina en Caroline Evers-Swindell, en wereldkampioene achtervolging op de baan Sarah Ulmer enige aandacht.

De laatste maakt in de vorm van levensgrote kartonnen klonen ook haar opwachting in filialen van McDonald's in Nieuw Zeeland. Ulmer kan met haar sponsorinkomsten ongetwijfeld van haar sport leven. Hellemans: ,,Als diëtiste moet ik haar in Athene op die sponsorkeus aanspreken.''

Dit is de eerste aflevering van een serie waarin per continent een land wordt belicht dat deelneemt aan de Spelen.