Opwaartse spiraal

Op de filmacademie in Londen liep de Schotse regisseur Lynne Ramsay (1969) altijd rond met Robert Bressons Notes sur le cinématographe. De opvattingen over acteren van de oude meester lijken haar het meest te hebben geïnspireerd. ,,Een acteur, zelfs (vooral) een getalenteerd acteur geeft een te simpel beeld van de mens, en daarmee een vals beeld'', vond Bresson. ,,We zijn complex. En wat de acteur laat zien is niet complex.'' Bresson liet zijn acteurs daarom net zo lang repeteren totdat iedere, eenduidige, expressie verdween en ze overschakelden op de automatische piloot, om zo de waarheid zo dicht mogelijk te benaderen.

Dat uitgangspunt verklaart iets van de raadselachtige titelrol in Morvern Callar, Ramsays film naar de debuutroman van de Schotse schrijver Alan Warner. De hele film lang laat Ramsay de kijker raden naar de precieze motieven van Morvern, fenomenaal gespeeld door Samantha Morton (1977). Ze doet bijna niks en tegelijk heel veel. In elke nieuwe scène lijkt Morton een ander gezicht te hebben. Ze is verloren én vastberaden, verdrietig én uitgelaten, gevoelig én verdoofd. Regisseur en actrice vonden elkaar meteen: Morton was de eerste die zich meldde voor de rol en werd gelijk gecast.

De film begint met close-ups van Morvern die het lichaam van haar dode vriend streelt. Hij heeft zelfmoord gepleegd en een voltooide roman achtergelaten op zijn computer. Morvern stuurt het manuscript naar een uitgever, maar onder haar eigen naam. Ze hakt het lichaam in mootjes die ze begraaft op de Schotse hei en gebruikt het geld voor de begrafenis voor een reis naar Spanje met haar vriendin Lana. De film is ook een wraakfantasie van een boze nabestaande, die zich verraden voelt. Morvern komt terecht in een spiraal, maar niet een die per se neerwaarts gaat. Ramsay melkt de `sensationele' elementen gelukkig niet uit, net zo min als de seks en het drank- en drugsgebruik van feestende jongeren op vakantie in Spanje, te zien in zoveel ranzige televisieprogramma's. Morvern Callar is meer dan de zoveelste vertegenwoordiger van de zoveelste verloren generatie. Door haar ogen gezien zijn de dronken jongens die elkaar bekogelen met rollen wc-papier vanaf de betonnen balkons van hun hotelkamers, de hel.

Morvern Callar (Lynne Ramsay, GB, 2002). Ned. 3, 23.45-1.15.