Gevangenen smeken panel om vrijheid

Enkele journalisten mochten gisteren aanwezig zijn bij hoorzittingen op Guantánamo Bay. De twee verdachten ontkenden voor Al-Qaeda of de Talibaan te hebben gevochten.

Twee Afghaanse gevangenen smeekten gisteren tijdens een hoorzitting op de Amerikaanse marinebasis Guantánamo Bay om hun vrijheid. Ze verschenen voor een driekoppige militaire commissie die zal bepalen of zij terecht de status van ,,vijandelijke strijder'' hebben gekregen en gevangen zitten.

De hoorzittingen mochten gisteren voor het eerst ten dele worden bijgewoond door een handvol journalisten. De Verenigde Staten wilden laten zien dat de zittingen eerlijk en rechtvaardig verlopen. De oprichting van het zogenoemde `review panel' is een gevolg van een uitspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof, vorige maand. Het bepaalde dat de 590 vermeende Al-Qaeda- en Talibaanstrijders die sinds januari 2002 vastzitten op de marinebasis in Cuba recht hebben hun detentie aan te vechten voor een federale rechtbank in de VS. De hoorzittingen geven de gevangenen voor het eerst sinds hun gevangenname de kans hun onschuld te bewijzen.

De twee gevangenen, wier namen niet werden onthuld, erkenden voor de Talibaan te hebben gewerkt. De twee, 49 en 31 jaar oud, ontkenden echter tegen de Amerikanen te hebben gevochten. Ze zaten met handen en voeten geboeid en vastgeklonken aan de vloer van de rechtszaal, die door de verslaggever van de BBC werd omschreven als ,,een kleine, bedompte aanhangwagen zonder ramen''.

De 31-jarige gedetineerde, door de verslaggever van persbureau AP beschreven als een frêle man met lange zwarte baard, gaf toe van de Talibaan een wapen te hebben gekregen, maar zei nooit te hebben geschoten. ,,Als jullie iedereen die samenwerkte met de Talibaan arresteren, betekent dat niet dat ze allemaal tegen de Amerikanen zijn'', zei hij. ,,Ik was niet van plan tegen iemand te vechten.'' Hij vroeg het panel om het doel van de zitting en zei niets tegen Amerikanen te hebben: ,,Ik ben blij dat ze mijn land opbouwen.''

Het Amerikaanse leger zegt dat de man sinds 1997 meevocht met de Talibaan en in Kunduz tegen de door de VS gesteunde Noordelijke Alliantie had gevochten. Na een uur werd de pers verzocht de zitting te verlaten omdat het panel geheime documenten zou bespreken.

De 49-jarige vertelde via een tolk dat hij een verkoper van hout was, en door de Talibaan was gedwongen mee te werken. ,,De Talibaan kwam bij mij thuis en nam me mee'', zo zei hij. Ze zouden hem mee hebben genomen naar de stad Khost en vervolgens naar Kunduz, waar hij gevangen werd gehouden.

De gevangene vroeg om drie getuigen die zijn verhaal zouden kunnen ondersteunen, maar de voorzitter van het tribunaal weigerde dit omdat ,,het voor deze hoorzitting niet relevant is of de gevangene gedwongen werd om zich bij de Talibaan aan te sluiten''.

Volgens het Amerikaanse leger is de man in oktober 2001 vrijwillig van Pakistan, waar hij woonde, naar Afghanistan gereisd alwaar hij werd ingelijfd in het leger van de Talibaan. Na een half uur werd de pers verzocht de zaal te verlaten.

Beide gevangenen vertelden zich aan de commandant van de Noordelijke Alliantie, generaal Abdul Rashid Dostum, te hebben overgegeven. De 31-jarige: ,,Ik gaf mezelf over omdat ik geloofde dat de Amerikanen voor mensenrechten zijn. Ik had nooit gehoord dat Amerikanen iemand in het verleden mishandelden.''

Juristen uitten gisteren nogmaals kritiek op de hoorzittingen van het review panel. Hoewel iedere gevangene die aangeeft voor het panel te willen verschijnen, zal worden verteld waarom hij wordt vastgehouden, worden de gevangenen niet bijgestaan door een advocaat maar door een vertegenwoordiger van het leger, zal alleen informatie worden gegeven die niet geheim is en mag de gedetineerde alleen bewijs overleggen mits hij dat voorhanden heeft. Ook menen de juristen dat de VS proberen de uitspraak van het Hooggerechtshof te omzeilen.

Onderminister van Marine Gordon England, die gisteren eveneens aanwezig was, ontkende dit nogmaals. De gevangenen mogen nog steeds in hoger beroep bij een federale rechtbank, al zijn volgens England de hoorzittingen van het panel afdoende. Hij sprak over ,,rigoureuze en eerlijke'' zittingen. ,,Ik geloof dat het erg professioneel gaat.'' Hij zei niet onmiddellijk een uitspraak te verwachten, maar te hopen dat alle 590 gevangenen binnen 120 dagen voor het tribunaal zijn verschenen. Als de rechtbank oordeelt dat de gedetineerden onterecht zijn vastgehouden, worden ze vrijgelaten. England gaf aan dat hij niet verwacht dat ,,een erg groot aantal'' vrijkomt.