Een dominosteen valt nooit alleen

Wall Street afgezet. Financiële iconen als Citigroup en Prudential zijn een potentieel doelwit. Politieke spanning. De olieprijzen stijgen tomeloos. Dit zijn weer tijden dat risicomanagers bij banken en hun bazen zich afvragen: hoeveel geld verliezen wij als een terreuraanslag de financiële markten ontwricht?

Banken zetten elke dag een deel van hun vermogen op het spel om voor eigen risico te handelen in effecten, zoals aandelen en obligaties, maar ook in vreemde valuta's, in rentetermijncontracten en complexe financiële producten. Daarvoor gebruiken zij ook geld dat zij weer elders lenen, en dan lopen de bedragen snel in de honderden miljarden.

Deze handel of, zo u wilt, financiële speculatie, is kolossaal en knap winstgevend. Alleen al in valuta wordt ongeveer twintig keer zo veel gehandeld als nodig is voor de afwikkeling van de wereldhandel in goederen en diensten. En de inkomsten? Lekker: geld met geld maken. ABN Amro verdiende in het tweede kwartaal bijna 7 miljoen euro per werkdag met handel op financiële markten, en dan was dit nog een slecht kwartaal.

De risico's van de handel zitten in grote fraudes (Barings), terreuraanslagen (11 september 2001) en andere onverwachte gebeurtenissen. Wie had verwacht dat een Amerikaans speculatief beleggingsfonds met meerdere winnaars van de Nobelprijs economie in huis, in 1998 met mislukte eigen handel bijna een paar grote banken op Wall Street in zijn val had kunnen meeslepen als de bankwaakhonden niet hadden ingegrepen?

De risico's voor de handelaren zitten in de plotselinge prijsdalingen en in het compleet opdrogen van markten, zodat er helemaal geen prijzen meer zijn. Het laatste risico treedt soms (tijdelijk) op, inclusief paniekerige handelaren, maar is lastig om in de modellen in te passen die de grote banken hanteren om zich te beveiligen tegen schokkende verliezen.

Het gewone prijsrisico zit wel in de modellen. Nadeel: het rekenmodel is altijd op het verleden gebaseerd, en in het verleden behaalde resultaten zijn geen garantie voor de toekomst.

Het maximale verlies op één dag was voor ABN Amro vorig jaar ruim 34 miljoen euro, voor de Rabobank 18 miljoen, terwijl ING alleen een gemiddeld risico geeft: 25 miljoen euro. Amerikaanse banken hebben bedragen die wel drie keer zo hoog liggen.

Wie is de zwakste schakel in de financiële keten van dominostenen, en zorgt voor het meeste gevaar? Dat zal een bank zelf nooit toegeven. Op de financiële markten geldt de regel van de autosnelweg: u bent natuurlijk geen gevaar, dat zijn de automobilisten voor en achter u.