`Ze folterden ons en onze religie'

Rhuhel Ahmed, Shaqif Rasul en Asif Iqbal werden in maart vrijgelaten uit Guantánamo Bay. Aan hun advocaten vertelden ze over vernederingen, mishandelingen en de angst gedood te worden.

,,De bewakers zeiden: niemand weet dat je hier bent, ze weten alleen maar dat je bent vermist en we kunnen je vermoorden en niemand zou het weten.'' Dat zegt Rhulel Ahmed, een van de vijf Britten die in maart vrijkwamen van de Amerikaanse marinebasis Guantánamo Bay.

Samen met zijn schoolvriend Asif Iqbal (22) en de student Shaqif Rasul (27) legde de 22-jarige de afgelopen twee maanden een verklaring af over de situatie op Guantánamo Bay. Het 115 pagina's tellende document werd gisteren aan de Amerikaanse Senaat gestuurd door hun advocaten. Niet eerder gaven vrijgekomen gevangenen zo'n gedetailleerde beschrijving van hun detentie op de marinebasis. Ze willen, zo zeggen hun advocaten, niet financieel profiteren van het rapport, maar de ,,wereld de waarheid laten weten over wat er op Guantánamo Bay gebeurt''.

De `Tipton Three', zoals ze in Groot-Brittannië worden genoemd naar de plaats waar ze wonen, beschrijven hoe ze werden vernederd, geslagen, naakt werden gefotografeerd, veelvuldig anaal werden doorzocht, en uren achtereen met hun handen aan hun voeten werden vastgebonden of werden geïsoleerd voor eenvoudige vergrijpen als het zingen van een liedje. Ook zouden ze stelselmatig uit hun slaap zijn gehouden met geluid en licht, en onder bedreiging van een wapen zijn ondervraagd.

De vernederingen die de gevangenen volgens de drie moesten ondergaan, lijken op maat gemaakt voor afzonderlijke gevangenen. Zo werden strenge moslims gedwongen zich uit te kleden en video's te bekijken van andere gevangenen die elkaar verkrachtten. Dit gebeurde pas nadat generaal Miller, die later de leiding kreeg over de Abu Ghraib-gevangenis in Bagdad, op Guantánamo Bay aankwam.

Het verhaal van de drie wordt onderschreven door twee van de Fransen die vorige week werden overgedragen aan de Franse regering, de Zweed Mehdi Ghezali, die vorige maand werd vrijgelaten, de Spanjaard Hamed Abderrahman, die in maart vrijkwam en Afghanen en Pakistanen die zijn vrijgelaten. Ook zij spreken over mishandeling en vernedering. ,,Ze deden alles: ze martelden onze lichamen, ze martelden onze geest, ze martelden onze ideeën en onze religie'', zo zei Mohammed Khan in maart bij zijn thuiskomst in Kabul tegen journalisten.

Het Amerikaanse ministerie van Defensie zegt in een verklaring dat de VS een ,,veilige, humane en professionele operatie'' leiden. ,,Alle gedetineerden worden menselijk behandeld, volgens de principes van de derde Geneefse Conventie. We hebben alle beschuldigingen van mishandeling op Guantánamo Bay onderzocht, en ze behandeld. Ze zijn opgelost'', aldus majoor Michael Shavers, woordvoerder van het Pentagon gisteren. Onderminister van Marine Gordon England ontkende op een persconferentie gisteren de beschuldigingen eveneens: ,,Dit is een oorlog met woorden en propaganda en ik zou mensen die zulke dingen zeggen zeer wantrouwen. Het gaat hier om een uiterst slimme vijand en die doet alles om ons te verslaan en wantrouwen te zaaien onder onze vrienden en bondgenoten.''

De drie Britten zeggen echter uit pijn en vermoeidheid bekend te hebben in 2000 terroristenleider Osama bin Laden en Mohammed Atta, de leider van de aanslagen van 11 september 2001, in Afghanistan te hebben ontmoet. Asif Iqbal: ,,De ondervrager zei: Ik heb gedetineerden twaalf maanden in isolatie gelaten en uiteindelijk breken ze allemaal. Je kan beter nu bekennen zodat je niet in de isolatiecel hoeft te blijven.'' Na zes weken isolatie gaf hij toe Bin Laden te hebben ontmoet, ook al was hij toen in Birmingham en moest hij zich dagelijks bij de reclassering melden. Ook Shaqif Rasul gaf onder druk toe Bin Laden in Afghanistan te hebben ontmoet, hoewel hij bij een elektronicawinkel in Birmingham werkte.

Alle drie werden ze op 28 november 2001 in Noord-Afghanistan opgepakt door de troepen van de Afghaanse krijgsheer Dostum. Schoolvrienden Iqbal en Ahmed waren in het land na een oproep op Arabische televisiezenders om hulp te komen geven, zo vertelde advocaat Clive Stafford Smith gisteren aan de telefoon. ,,Er was op Arabische satellietzenders enorm veel publiciteit over de humanitaire situatie in het gebied, en ze werden aangemoedigd hulp te geven.'' Sharif Rasul was uitgehuwelijkt aan een Pakistaans meisje en om die reden in het gebied.

Dostum leverde de drie, samen met 200 anderen, een maand later uit aan de Amerikanen. Na een rit van bijna 18 uur in een gesloten vrachtwagen kwamen ze aan in de Sherbegan-gevangenis. Nog twintig van de gevangenen leefden op dat moment, zeggen de jongens. Asif Iqbal over de Amerikanen: ,,Ze scholden ons in het Engels uit, voortdurend vloekend en ons bedreigend. Ik herinner me dat een van hen zei `je hebt mijn familie in de torens gedood en nu is het tijd voor wraak'. Ze noemden ons steeds motherfuckers en ik denk dat in de drie uur die ik daar zat, dat ik dertig tot veertig keer klappen kreeg, ben geschopt of met het uiteinde van een geweer ben geslagen.''

De gevangenen werden vervolgens geboeid en geblinddoekt in vrachtvliegtuigen naar Kandahar en toen naar Guantánamo Bay op Cuba overgebracht, en opnieuw ondervraagd. Shaqif Rasul: ,,Ze realiseerden dat ik Engels was en een man van het Extreme Reaction Force kwam naar me toe en schopte me in de rug en noemde me een verrader.'' Ze zijn niet seksueel misbruikt, maar anderen zijn dat volgens hen wel. ,,Een gevangene kwam terug van de ondervraging en hij huilde. Hij vertrouwde een andere gevangene toe wat er was gebeurd, en die vertelde het weer door.''

Bij de ondervragingen zijn volgens de drie ook Britse agenten van de elite-eenheid SAS en inlichtingenofficieren van MI5 aanwezig geweest. Een van de SAS-soldaten zou Iqbal onder bedreiging van een wapen onder druk hebben gezet om te zeggen dat hij naar Afghanistan ging om te vechten. Het Britse ministerie van Defensie onderzoekt deze beschuldiging.

Het Internationale Rode Kruis zegt dat herhaaldelijke mishandelingen en inhumane behandeling een schending van de derde Geneefse conventie is, en beschreven kunnen worden genoemd als oorlogsmisdaden. ,,Sommige van de mishandelingen waarover de gedetineerden spreken vallen zeker inhumane behandeling'', zo zegt Florian Westphal, woordvoerder van het Rode Kruis in Genève. Het Rode Kruis wil verder geen uitspraken doen omdat het zijn onafhankelijkheid wil bewaren.

Ahmed, Rasul en Iqbal zijn sinds maart weer terug in Birmingham, waar ,,ze proberen hun leven weer op te pakken'', vertelt advocaat Clive Stafford Smith. ,,Het is moeilijk. Er zijn genoeg mensen die denken dat ze terroristen zijn, hoewel ze helemaal vrij zijn om te gaan en staan waar ze willen.''