Japanse soap om grootste bank ter wereld

In Japan is een soap ontstaan rondom een fusie die moet leiden tot de grootste bank ter wereld. Fraude, geschonden afspraken en verliescijfers domineren. De rechter is er inmiddels aan te pas gekomen.

Een van de vier grootste banken van Japan, UFJ, is in opspraak wegens illegaal boekhouden en rode cijfers. Een fusie moet redding brengen, maar zelfs van deze fusiegesprekken heeft UFJ een puinhoop gemaakt door afspraken te breken en lichtvaardig van gesprekspartner te wisselen. Vorige week moest de rechter er aan te pas komen om UFJ op z'n vrijwillig aangegane verplichtingen te wijzen – een zeer ongebruikelijke ontwikkeling.

Twee concurrenten strijden nu openlijk om de bruidsschat van UFJ, waardoor de grootste bank ter wereld qua activa zou ontstaan: ruim 1.400 miljard euro. De twee zijn de Mitsubishi Tokyo Financial Group (MTFG, de partner die UFJ zelf wenst) en Sumitomo Mitsui Financial Group (SMFG), dat zich met hulp van de rechter opdringt.

Het verhaal begon in mei toen UFJ als enige van de vier overgebleven grote banken rode cijfers meldde over het boekjaar dat op 31 maart afliep. Bij UFJ was het opruimen van oninbare leningen uit de `zeepbel' van vijftien jaar geleden en de daarop volgende recessie het minst vergevorderd, ondanks fusies en overheidsinjecties. Om de schade te beperken besloot UFJ dochter UFJ Trust over te doen aan de Sumitomo Trust Bank. Beide banken hadden daarover een principebesluit genomen.

Als eerste gooide de overheid roet in het eten. Het toezichthoudende orgaan, het Financial Services Agency (FSA), ontdekte geknoei in de boeken bij UFJ en zelfs een bewuste poging dit voor de autoriteiten verborgen te houden. Volgens berichten in de media wilde de FSA een criminele aanklacht indienen bij het openbaar ministerie, hetgeen zou resulteren in huiszoekingen bij UFJ en inbeslagname van de boekhouding.

UFJ zette alle zeilen bij om dergelijke beschamende scènes te voorkomen. Op 14 juli kondigde men aan fusiebesprekingen te hebben geopend met MTFG. Deze fusie zou ,,een einde maken aan twijfels over de stabiliteit van het financiële systeem'', schreef econoom Richard Jerram van ING Barings destijds, en was dus ,,positief vanuit een macro-economisch perspectief''. Dergelijke twijfels hangen immers al vijftien jaar boven de Japanse financiële sector.

De top van UFJ had zich niet alleen vergist in de wijze waarop het FSA zou omgaan met de illegale boekhouding. Men maakte ook een zware inschattingsfout ten aanzien van Sumitomo Trust. De baas van Sumitomo Trust, president Atsushi Takahashi, reisde begin vorige maand juist door Europa en Amerika waar hij investeerders de mooie toekomst van zijn bank voorspiegelde als grootste trustbank van Japan – dit alles geheel op basis van de voorgenomen fusie tussen Sumitomo Trust en UFJ Trust. Bij thuiskomst in Japan bleek dat UFJ hem zojuist een dolkstoot in de rug had gegeven: geheel UFJ, ínclusief UFJ Trust, gaat fuseren met MTFG. Het hele verhaal dat Sumitomo-baas Takahashi buitenlandse investeerders had voorgespiegeld was verworden tot een sprookje, kwaadwillenden zouden kunnen zeggen dat hij deze investeerders had bedrogen.

Takahashi pikte het gedrag van UFJ niet en stapte naar de rechter. Hij eiste een verbod op gesprekken tussen UFJ en MTFG en een verplichting voor UFJ om eerst de gesprekken met Sumitomo Trust tot een goed einde te brengen. De rechter gaf Sumitomo Trust gelijk, zij het dat de rechter UFJ en Sumitomo niet kan verplichten om de principeovereenkomst uit mei tot een goed einde te brengen. Wel gaf de rechter Sumitomo voor ,,enige tijd'' het exclusieve recht om met UFJ te onderhandelen over overname van UFJ Trust.

De uitspraak is in de juridische wereld positief ontvangen, schrijft het economische weekblad Toyo Keizai deze week omdat ,,de rechter heeft getoond onafhankelijk van overheid en bedrijfsleven een oordeel te kunnen vellen''. De zittende magistratuur in Japan wordt zelden als ,,onafhankelijk'' omschreven. Weer stootte UFJ dus het hoofd. Door de rechterlijke uitspraak staan de onderhandelingen tussen UFJ en MTFG over fusie van álle bedrijfsonderdelen vooralsnog stil.

Sumitomo-president Takahashi bleef in de tussentijd niet stilzitten. Op 28 juli bracht hij een bezoek aan president Yoshifumi Nishikawa van de Sumitomo Mitsui Financial Group (SMFG). De twee banken zijn niet formeel gelieerd maar komen wel uit hetzelfde Sumitomo-nest. Takahashi vroeg zijn collega of SMFG een voorstel tot fusie wilde doen aan UFJ, vergelijkbaar met het voorstel van concurrent MTFG, opdat zijn eigen onderhandelingen over de trust-poot nog enige kans blijven maken. Nishikawa stemde toe, maar krijgt vooralsnog nul op het rekest. UFJ-topman Takemune Okihara zei onmiddellijk in de media dat een gesprek tussen beide partijen überhaupt ,,geen enkele zin heeft''.

Waarom zet Sumitomo Trust-topman Takahashi zulke ongebruikelijke stappen? Het blad Toyo Keizai wijst op de dreiging van een rechtszaak tegen Sumitomo Trust van eigen aandeelhouders die zich misleid voelen door de rooskleurige toekomstvisie die Takahashi in binnen- en buitenland heeft verkondigd en die tot een stijging van de aandelenkoers leidde. Met name buitenlandse investeerders hebben het afgelopen jaar fors Japanse aandelen gekocht en zijn minder geneigd over zich heen te laten lopen dan Japanse aandeelhouders. Takahashi laat nu zien dat hij alles doet om de plannen toch door te laten gaan.

De voorzitter van de werkgeversorganisatie, Hiroshi Okuda, zei afgelopen week dat een oplossing van alle ophef slechts ,,een kwestie van tijd'' is, en de enige openstaande vraag ,,de hoogte van het smartengeld'' die UFJ aan Sumitomo Trust zal moeten betalen.