`In Gaza houdt Hamas zich even gedeisd'

Hun leiders in de Palestijnse gebieden zijn ondergedoken, maar de moslimextremistische organisaties zijn niet van het toneel verdwenen. `Hamas zint op wraak.'

De huidige crisis in de Palestijnse gebieden speelt zich in de eerste plaats af binnen Fatah, de politieke beweging en partij van Yasser Arafat die binnen de Palestijnse Autoriteit de lakens uitdeelt. Maar er is nog een tweede arena waarin de strijd zeker zo explosief is. Daarin draait het om de verhouding tussen de Palestijnse Autoriteit en de gewapende groepen en de kans op nieuwe bomaanslagen in Tel Aviv of Jeruzalem.

Op dit strijdtoneel speelt de moslimextremistische Hamas, als meest radicale oppositionele vleugel, een prominente rol. Hamas zint op wraak, zegt Ghazi Hamad, hoofdredacteur van het weekblad Al-Risalah, de officieuze, semi-clandestiene spreekbuis van de `islamitische verzetsbeweging'.

,,Het is een kwestie van tijd'', aldus Hamad. ,,Morgen, of over twee weken, komt de weerwraak van Hamas. Wij zullen Israël hard treffen, binnen de Groene Lijn [de internationaal erkende grens tussen Israël en de gebieden die het in 1967 heeft bezet, red.]. Maar voorlopig moeten wij ons beperken tot militaire acties tegen de bezetters in Gaza.''

De leiders van Hamas, evenals die van de moslimextremistische Islamitische Jihad, zijn ondergedoken. Ze houden zich schuil sinds de moordaanslagen op de kopstukken, onder wie de geestelijke leider Sheik Yassin en diens opvolger Abdelaziz al-Rantisi. Maar helemaal van het toneel verdwenen zijn ze niet. Hamas heeft een actieve leider in Jordanië, Khaled Mashal, en zendt delegaties naar het overleg tussen alle Palestijnse facties in de Gazastrook en in het buitenland.

Ook op `straat' is Hamas niet verdwenen. De belangrijkste bron van informatie over de positie van Hamas is Al-Risalah (De Brief), dat in Gaza maar ook op de Westelijke Jordaanoever en in Oost-Jeruzalem te koop is. Illegaal weliswaar, want het weekblad heeft alleen een Palestijnse licentie, maar Israël gedoogd de verspreiding.

Officieel heeft Al-Risalah niets met Hamas te maken. Het is het orgaan van de toegestane Partij voor Islamitische Redding. Maar het is geen geheim dat je als lezer van het blad met Hamas te doen hebt.

De Israëlische ambiguïteit – oorlog tegen Hamas, gedogen van Al-Risalah – is niet nieuw. In het verleden werd de Palestijnse tak van de moslimbroederschap door de Israëlische bezetters gesteund. Tot haar politieke radicalisering en de oprichting van Hamas in 1987 zag Israël haar als tegenwicht voor de nationalistische Palestijnse bevrijdingsorganisatie PLO.

Deze ambiguïteit duurt in zekere zin nog steeds voort. De Israëlische regering onder aanvoering van premier Ariel Sharon wil Hamas klein krijgen, maar hoopt tegelijk haar invloed en macht onder de Palestijnen uit te spelen tegen Arafat. Al-Risalah past daarin als splijtzwam – net zo bruikbaar en manipuleerbaar als Hamas zelf.

Ghazi Hamad (38) is hoofdredacteur van Al-Risalah sinds hij in 1994 na vijf jaar gevangenschap door Israël werd vrijgelaten. Hij beklemtoont steevast dat Al-Risalah niet officieel de spreekbuis van Hamas is. Maar dat heeft niet kunnen verhinderen dat Israëlische gevechtshelikopters de kantoren van zijn weekblad in mei met raketten bestookten.

Sommige waarnemers zeggen dat Hamas zich om opportunistische redenen afzijdig houdt in de huidige crisis en ook de dood van Yassin en Rantisi niet onmiddellijk heeft gewroken. ,,De problemen binnen Fatah zijn niet nieuw'', stelt Hamad. ,,De jonge garde wil niet langer lijdzaam toezien hoe zij bij verkiezingen voor studentenraden en beroepsverenigingen als bij voorbeeld de orde van ingenieurs, afgestraft worden omdat het publiek hen associeert met de Palestijnse Autoriteit, zeg: corruptie, grote villa's, en totaal gebrek aan politieke en strategische visie.''

De invloedrijke Palestijnse journalist Hassan al-Kashef zegt dat Hamas haar strategie heeft aangepast en de gewapende strijd ondergeschikt ondergeschikt heeft gemaakt aan haar streven naar meer macht en sleutelposten. ,,Voor het eerst horen we nu ook dat het voor Hamas onmogelijk zou zijn om toe te slaan in Israël. Dat klinkt allemaal een beetje vals'', vindt de commentaar Al-Kashef.

Hamas zit volgens Ghazi Hamed in het defensief. ,,Sharon zet alles op alles om de Groene Lijn voor ons ondoordringbaar te maken. Geloof me, we hebben de afgelopen weken geprobeerd Yasin en Rantisi te wreken, en we blijven het proberen'', bezweert Hamad.

Een politieke rol voor Hamas in een `bevrijde' Gazastrook ligt moeilijk, zegt Hamad. ,,Wij voeren daarover gesprekken met Fatah en met de andere groeperingen en met de Egyptenaren die bemiddelen. Maar over welke toekomst spreken we? Komt er een volledige Israëlische terugtrekking of wordt Gaza een grote gevangenis? En wat is de positie van Arafat en de Autoriteit? Wij willen dat dit het begin wordt van een nieuw tijdperk, een democratisch Palestina. Maar bij de Autoriteit beweren ze dat ze de situatie onder controle hebben. Wij vrezen dat ze dezelfde fouten zullen maken: corruptie en autoritaire praktijken'', aldus Hamad.

En de gewapende strijd? Ghazi Hamad: ,,Voor de Westbank komt er zeker geen staakt-het-vuren. Maar wij zullen wel alle acties vanuit de Gazastrook staken als de Israëlische terugtrekking volledig is. Wij willen er niet van beschuldigd worden dat we de herbezetting van de Gaza op ons geweten hebben.''

Optimistisch is de hoofdredacteur Al-Risalah niet. ,,De terugtrekking kan best een grote valstrik zijn.'' Het is Sharon volgens hem niet te doen om het lot van de Palestijnen. ,,Sharon wil dat wij het idee van een Palestijnse staat vergeten en niet langer dromen van de Westelijke Jordaanoever. `Jullie hebben Gaza, wees blij', redeneert hij. Maar als hij vertrekt uit Gaza, zullen wij hem niet tegenhouden. Wij hebben met zijn machinaties niets te maken.''