Getalenteerd stelen en slim kopiëren

Waarom is het walsje bij vertraagde beelden van Gong Li in de ene film briljant en kitsch in de andere? Waarom is die donkere voice-over die vertelt hoe de film afloopt hypnotiserend in de ene film en irritant in de andere? Waarom is het talent van de ene regisseur toereikend voor een meesterwerk en dat van de ander niet? En hoe kun je dat zien als ze zoveel overeenkomsten vertonen?

Deze week komen twee films uit van regisseurs die mooi en interessant willen filmen, maar daarbij zo nadrukkelijk het voorbeeld volgen van getalenteerder collega's, dat hun falen duidelijker te zien is dan waar ze wel slagen.

Het geval van Zhou Yu's Train is betrekkelijk eenvoudig. Regisseur Zhou Sun probeert de filmtaal van Wong Kar-wai te kopiëren, schaamteloos. De zware strijkmuziek die steeds wordt hernomen, vaak in combinatie met vertraagde opnamen van de hoofdpersonen, de sprongen in de chronologie tot alle gevoel voor volgorde is verdwenen, zelfs de nauwe gangen waar de hoofdpersonen doorheen moeten – alles lijkt ontleend aan Wong Kar-wai's magistrale In the Mood for Love.

Waarom is Zhou Yu's Train dan niet ook een meesterwerk geworden? Omdat het een goedkope kopie is, met kleren van Vera Moda, muziek uit de kitschfabriek van Merchant/Ivory en symboliek uit de Bouquetreeks. Een vrouw die porseleinen vazen beschildert is hopeloos verliefd op een dichter die maar niet kan kiezen en krijgt ook een verhouding met een dierenarts. Die liefde van haar, die ons als meer romantisch dan werkelijk wordt voorgesteld, ontplooit zich in treinreizen tussen de stad waar zij en de stad waar de dichter woont. Van Wong Kar-wai heeft Zhou Sun alleen de vorm gezien en die gereproduceerd.

Bij Reconstruction ligt het wat ingewikkelder. Regisseur Christopher Boe is getalenteerd en origineel – hij kreeg niet voor niets vorig jaar de prijs voor het beste debuut in Cannes. Maar zijn talent is ook zijn zwakke punt. Hij houdt ervan, hij wentelt zich erin, het maakt hem dronken. Reconstruction puilt uit van de briljante ideeën. Twee mensen moeten elkaar ontmoeten? We zetten de camera in de ruimte, laten hem een reeks satellietfoto's van de stad maken, waarbij hij steeds verder inzoomt en ten slotte schrijven we op tekstbordjes waar Aimee zich bevindt en waar Alex.

Boe begint zijn film door een van de hoofdpersonen te laten zeggen hoe hij zal eindigen: een grofkorrelig beeld van een goochelaar die een sigaret laat zweven. En dan begint hij opnieuw. Nu met een lege straat. Of nee, er moeten toch mensen in die straat lopen. Opnieuw. En alles begeleid door een zware stem die bast. ,,Het is maar een film. Maar toch doet het pijn.''

Reconstruction geurt naar Lars von Trier. Naar Europa en de stem van Max von Sydow die tot tien telt om ons onder hypnose te brengen. Naar Dogville, waar de vorm zich nadrukkelijk naar voren dringt om ons eraan te herinneren dat het maar een film is. Lars von Trier is ook een vormenmaniak; Dogma was eerst en vooral een vormdictaat. Het verschil is - en dat kan domweg een kwestie van ervaring zijn – dat Von Trier zijn vorm kiest, zijn beeldtaal, en die consequent hanteert tot de kijker voortijdig de zaal verlaat óf zich gewonnen geeft.

Het is moeilijk je gewonnen te geven aan Reconstruction, hoewel de hoofdrollen zeer goed worden vervuld en Marie Bonnevie in haar dubbelrol prachtig is. Maar Boe kan geen vorm kiezen en dan ontspannen om ons de ruimte te geven van zijn film te genieten. Hij dwingt ons telkens mee te gaan naar een nieuwe etalage en daar te zien wat hij aanwijst en net als je zelf iets ontdekt, wéér met hem mee te lopen. Kijk dan, kijk dan wat ik kan.

Boe kan ontzettend veel en hij laat het ook allemaal zien in Reconstruction. Zijn verbeeldingskracht kan soms om zwart-wit vragen, dan weer om vertraagde beelden of bevroren monochromen.

Ook de inhoud gaat wel drie keer over de kop. Een jonge man verlaat niet gewoon zijn vriendin voor de vrouw van een ander. Nee, zij is de vrouw van een beroemd schrijver en het kan heel wel zijn dat het hele verhaal is ontsproten aan het brein van deze schrijver. Dat de hele reconstructie zijn constructie is. Dat de vrouwen een en dezelfde persoon zijn, alleen uitgesplitst in de verliefde geest van de jonge man.

Reconstruction is een onderzoek naar het wezen van liefde, maar dan uitgevoerd door de US Marines met inzet van al hun hypermoderne wapentuig. En die laten meestal alleen verschroeide aarde achter.

Zhou Yu's Train (Zhou Yu de huo che). Regie: Zhou Sun. Met: Gong Li, Tony Leung. In: Tuschinski, Amsterdam. Reconstruction Regie: Christopher Boe. Met: Nikolaj Lie Kaas, Marie Bonnevie. In: Kriterion, Amsterdam; Haags Filmhuis; Lantaren/Venster, Rotterdam; `T Hoogt, Utrecht.