Voorlopig heeft nieuwe bondscoach alles mee

Het Nederlands elftal moet zijn tegenstanders weer domineren en attractief voetbal gaan spelen, vindt de nieuwe bondscoach Marco van Basten. Zijn aanstelling is echter geen garantie voor succes.

De mythe is doorbroken, gaf hij toe bij zijn presentatie in Zeist die werd gekenmerkt door veel trompetgeschal en een wespenplaag. Marco van Basten heeft de betrekkelijke anonimiteit ingeruild voor een uitzonderlijk gewaagd avontuur: het bondscoachschap. Liever gaat hij door het leven als trainer van het Nederlands elftal. Maar vluchten kan nu niet meer. Het is straks de strop of de lauwerkrans. En wat maakt een functieomschrijving dan nog uit. Wie bij Oranje, het troetelkind van een chauvinistisch volk, aan het roer gaat staan weet dat hij moet presteren.

Van Basten had eigenlijk de weg der geleidelijkheid willen blijven volgen in zijn trainersloopbaan. Maar toen de trein langskwam, die Berlijn 2006 als belangrijk tussenstation heeft, kon hij de verleiding niet weerstaan. Aanvankelijk had hij zijn bedenkingen. Tenslotte was Advocaat gekritiseerd tot op het bot, ondanks een plek in de halve finales van het recente EK in Portugal. Maar zijn maatje, en assistent, John van 't Schip maakte hem enthousiast. Spoedig besefte hij dat deze kans te mooi was om te laten lopen. ,,Ik moet nu vooral wennen aan het idee dat mijn leven gaat veranderen'', zei Van Basten gisteren in Zeist.

De tijd zal uitwijzen of hij zich ook figuurlijk in een wespennest heeft gestoken. Als hij faalt dan zal de hoon vanuit Rotterdam en Eindhoven, waar nu al gewezen wordt op zijn `Ajax-vriendjes' in de technische staf, losbarsten. Van Basten dacht gisteren even terug aan Frank Rijkaard. Hij vond het van lef getuigen dat zijn voormalige ploeggenoot bij Ajax, Milan en Oranje in 1998 het ambt van bondscoach aanvaardde. Minder ervaren nog dan hij, die bij Jong Ajax in elk geval voor een groep heeft gestaan.

Rijkaard had echter twee jaar de tijd zich in te werken als bondscoach omdat hij met het Nederlands elftal alleen oefenwedstrijden hoefde te spelen. Van Basten moet 8 september tegen Tsjechië al een proeve van bekwaamheid afleggen. Een kwalificatieduel dat niet verloren mag worden om in de race te blijven voor directe plaatsing voor het WK.

Voorlopig heeft hij alles nog mee. Van Bastens naam en faam zorgden gisteren voor een presentatie die qua belangstelling zijn weerga niet kende. Er moest in Zeist voor het bekende hotel van het sportcentrum zelfs een kolossale tent worden gebouwd om de mediavertegenwoordigers te herbergen. Na even nerveus te zijn geweest (,,ik voelde me als voor een proefwerk op school'') ontvouwde Van Basten in heldere bewoordingen zijn plannen. Daaruit sprak een visie die hij met de KNVB had doorgesproken en die ook zo contractueel is vastgelegd: Oranje moet weer herkenbaar, aantrekkelijk, initiatiefrijk en dominant gaan voetballen. Of, zoals Peter Vogelzang het als lid van de raad van toezicht had verwoord: het Nederlandse volk moet zich kunnen identificeren met zijn voetbalelftal en Oranje dient zich te willen identificeren met zijn volk.

Het zijn mooie idealen. Het gaat echter om de uitvoerbaarheid. Is het moderne interlandvoetbal niet zo geëvalueerd dat aanvallend, attractief spel op de helft van de tegenstander een utopie dreigt te worden? De hedendaagse verdedigers zijn zo atletisch dat ze zich niet meer laten aftroeven door een leuke schaarbeweging of een demarrage. Je moet bovendien ook nog over spelers beschikken die zoveel talent hebben dat ze het even kunnen uitvoeren. Schreven de bondscoaches Advocaat en Van Hanegem niet voor menige teambespreking tijdens het EK op de flap-over met vette letters: Naar voren? De bal ging inderdaad richting het vijandelijke doel. De spelers niet. Wellicht dat de nieuwe lichting met Sneijder, Van der Vaart, Robben en Castelen dat anders gaat doen. Wellicht dat de aanwezigheid van Van Basten een vonk doet overslaan waardoor de machine van Oranje weer als vanouds gaat lopen. Maar je wordt in het hedendaagse voetbal blijkbaar eerder kampioen met verdedigen dan aanvallen, zo bewees Griekenland bij de EK. De aanvallers moet het makkelijker worden gemaakt om uit te blinken door inschuivende verdedigers, meent Van Basten. Niets is moeilijker dan dat.

Er staat geen voorwaarde in het contract van Van Basten en zijn rechterhand Van 't Schip dat ze zich per se moeten kwalificeren voor het WK van 2006 in Duitsland. De prestaties worden dat jaar wel geëvalueerd. Van Basten hoopt dat hij vanwege de jonge spelers in de selectie zijn werk mag afmaken tot het EK van 2008 in Zwitserland en Oostenrijk. Al Nederland zich daar niet voor plaatst is het wél einde oefening. Dat is een naïef element in zijn aanstelling. Als Oranje niet deelneemt aan het aantrekkelijke WK bij de oosterburen zal er een golf van teleurstelling over het land gaan. Liever aanwezig op het mondiale podium vlak over de grens dan worden uitgeschakeld met attractief, initiatiefrijk voetbal. Vreemd dat de KNVB, die een gok neemt met een onervaren bondscoach, deze doelstelling niet nadrukkelijk in het contract heeft opgenomen.

Van Basten werd in Zeist geconfronteerd met zijn uitspraak dat sommige internationals zich gedragen als filmsterren. Hij antwoordde dat hij ambitie wil zien bij de spelers van Oranje. De voormalige wereldspits zal daar ongetwijfeld naar handelen. Als voetballer kon hij keihard zijn. Als het karakter van de Utrechter niet is veranderd zal hij met ijzeren hand regeren. Een speler die hem niet aanstaat hoeft bij hem op niet te veel krediet te rekenen. Dat nieuwe elan kan geen kwaad bij Oranje.

Ondertussen weet directeur betaald voetbal Henk Kesler niet wat hem overkomt. Beschimpt in de media en uitgefloten door het publiek in de stadions, is hij nu de held. Het aantrekken van Van Basten en Cruijff als klankbord, leverde kwalificaties op als ,,geniaal'', ,,een geweldige prestatie'', ,,een historische dubbelslag'' en ,,De man die Van Basten'' haalde. Het is duidelijk dat de bond nu voor een bondscoach heeft gekozen die onder de toonaangevende media in de voetbalwereld een breed draagvlak geniet. Want Cruijff staat erachter. Maar enige garantie voor goede resultaten geeft dat niet.