Niemand heeft zicht op Wreker van Zuuk

Al vijf jaar is het Gelderse Zuuk in de greep van `de Wreker'. Een man of vrouw wil wraak nemen op een inwoner van het dorp. ,,Je moet zicht op de dader hebben en dat lukt niet.''

De Wreker van Zuuk. Iedereen in het Veluwse dorp Epe en omstreken weet ervan. Maar er echt over praten wil niemand, of eigenlijk wel, maar dan kort, of op zachte toon en vooral alleen als wordt beloofd dat zijn of haar naam vooral niet in de krant zal worden vermeld. Want de schrik zit er goed in. De Wreker? ,,Ik weet er van alles van, maar ik ga mooi niks vertellen'', zegt een vrouw op barse toon in café De Posthoorn in Epe. In een winkel, een eind verderop in de Hoofdstraat, gaat het gerucht dat er sinds afgelopen vrijdag een vrouw is opgepakt. De zus van een caféhouder in Epe zou voldoen aan het signalement van De Wreker van Zuuk. Maar de barvrouw van het desbetreffende café weet te melden dat de vrouw die dag nog is gesignaleerd. Vals alarm dus.

Woordvoerder Anton de Ronde van de politie Noord- en Oost-Gelderland ontkent eveneens dat er iemand is aangehouden: ,,Wel hebben we de afgelopen weken tientallen tips uit de regio binnengekregen.''

Op 10 juli heeft de politie foto's vrijgegeven van De Wreker van Zuuk. Het zijn twee uiterst vage beelden, van iemand die op de rug is gefotografeerd. Op het eerste gezicht lijkt het een vrouw maar, gezien de dunne benen, zou het ook een man met een pruik kunnen zijn. ,,Net Zwarte Piet'', zegt burgemeester Leo Eland van Epe grappend. Maar De Ronde is ervan overtuigd dat ,,degene die de persoon op de foto kent, hem of haar zal herkennen''.

De kwestie van de Wreker speelt al vijf jaar. Zuuk, de plek waar het om draait, is geen echt dorp, eerder een uitgewaaierde agrarische gemeenschap, grenzend aan Epe en in drieën gesneden door de A50 en de N309. Het is een gebied met grote boerderijen, houten schuren en vruchtbare stukken land vol vee, maïs en graan. Bij sommige boerderijen staat langs de weg een bordje: `Te koop. Nieuwe aardappelen'. De buurt oogt rustig, idyllisch zelfs, en op het eerste gezicht duidt niets erop dat deze gemeenschap al jaren wordt geterroriseerd.

De ellende begon zo'n vijf jaar terug toen de Zuukenaar B. van zijn vrouw scheidde na een kortstondige liefdesaffaire met zijn 15-jarige buurmeisje. Vanaf dat moment ontving hij dreigbrieven, werd hij 's nachts wakker gebeld en werden er op de muren van Zuuk teksten geschreven dat B. een pedofiel zou zijn en zou worden aangepakt. Al snel breidden de bedreigingen zich uit. Iedereen die contact had met B. kreeg het voor zijn kiezen: dreigbrieven, vernielingen en, in de afgelopen twee jaar, schuren en woonhuizen die in brand werden gestoken. Vorig jaar juli kon een gezin ternauwernood aan de vlammen ontsnappen en in september werd opnieuw een huis met rieten dak in de fik gestoken. De situatie werd zo ernstig dat vorig jaar een onbekende gever 5.000 euro op het hoofd van de Wreker zette. Verzekeraar Univé Platteland, die veel klanten heeft in Zuuk, voegde daar 10.000 euro aan toe. Dit jaar is er nog eens een anoniem bedrag van 10.000 euro bijgekomen, maar nog steeds is de gouden tip niet binnen. En ondertussen zwijgt B. en met hem heel Zuuk.

Ook het DNA-onderzoek dat vorig jaar werd gehouden onder de vrouwelijke bevolking van Zuuk, leverde niks op nadat in het laboratorium van het Nederlands Forensisch Instituut het DNA van de mogelijke dader per ongeluk was aangetast door het DNA van een werkneemster van het lab. Burgemeester Eland had er al zijn hoop op gevestigd. ,,Ik dacht echt: dit is de laatste slag.'' De kwestie-Zuuk zit hem hoog. ,,Dat er in het begin vernielingen waren, was onoorbaar'', zegt hij. ,,Maar huizen in brand steken, dat is ronduit crimineel.'' Twee jaar geleden is er een team van regionale rechercheurs op de zaak gezet. ,,Wat we precies doen, kan ik niet zeggen'', zegt Eland. Volgens hem wordt er door een flink aantal mensen hard aan gewerkt, maar achter de schermen, en dat is lastig. ,,Als men op dit moment de politie in Zuuk niet ziet, dan is het goed. Maar het geeft de dorpelingen het idee dat er maar weinig gebeurt'', zegt hij.

Maurice Schalker is voorzitter van de Stichting Gemeente Epe Online. Zeven jaar terug richtte hij de stichting op met als doel om het imago van Epe wat op te vijzelen na de Eper incestzaak met Yolanda. ,,Maar met alle commotie rondom Zuuk is het er niet echt beter op geworden.'' Van alle branden in Zuuk heeft Schalker foto's gemaakt, zelfs van een aantal aanmaakblokjes die hij ter plekke aantrof. Maar wie De Wreker kan zijn? Hij heeft geen idee. ,,Er is een tijd lang gedacht, nu niet meer, dat B. het zelf was. Er gebeurden dingen die bijna alleen hij kon weten. Zo was er bijvoorbeeld iemand die aardappelen bij hem kocht en onmiddellijk bij thuiskomst een bedreigend telefoontje kreeg. En toen B. zijn auto liet keuren bij een garagehouder in een dorp vlakbij, werd er ook meteen gebeld. Zoiets kan alleen als iemand er bovenop zit.'' Omdat de dader zo overduidelijk uit de Zuuker gemeenschap moet komen, vindt Schalker het vreemd dat hij of zij nog steeds niet is gevonden. Ook andere inwoners van Zuuk en Epe vinden het maar raar dat de boel nog steeds niet is opgelost. Er wordt flink gespeculeerd: zou er misschien iets anders achter steken? Is de politie er te veel bij betrokken? Heeft het misschien toch iets met Yolanda te maken? Dat incestverhaal werd immers ook jarenlang stilgehouden en nog steeds wonen er families in Epe die indertijd bij deze zaak waren betrokken.

Maar volgens politiewoordvoerder De Ronde zijn er wel degelijk redenen waarom het onderzoek zo moeizaam verloopt: ,,Je moet zicht op de dader hebben en dat lukt niet. Er is geen enkele regelmaat in de misdrijven, dus hoe moet je dan iemand op heterdaad kunnen betrappen? Als iemand een band lek steekt, en dat pas na drie weken opnieuw doet, waar moet je dan beginnen?'' Een ander probleem is volgens De Ronde dat niemand in Zuuk en omstreken wat zegt. ,,De gemeenschap is enorm gesloten. De meeste mensen willen geen verklaring afleggen. Maar ik heb wel het idee dat sommige mensen meer weten dan ze durven te zeggen. Met het bedrag dat nu uitstaat, zou je denken dat die gouden tip al lang binnen was gekomen. Maar de angst voor represailles is groot.''

Langs de weg naar Zuuk rooit een boer aardappels. Hij antwoordt vriendelijk maar afhoudend als de kwestie van De Wreker te berde wordt gebracht. Iets verderop wil een andere inwoner, die een raamkozijn staat te schilderen, alleen maar loslaten dat bij hem brand in de schuur is geweest. ,,Ik mijd B. sindsdien. Tja, wat moet ik anders.'' Bang is hij niet. ,,Je moet gewoon doorleven.'' Pas in de enige winkel van Zuuk toont een man na enig aarzelen zijn gevoelens: ,,Bij mij werd de schuur in brand gestoken. Het is heel naar, het idee dat iemand voor je huis heeft staan loeren. Ik heb er last van. Soms staar ik wel een half uur in het duister, om te kijken of er iemand buiten staat.'' Hij is even stil en zegt dan: ,,Het rare is, het lijkt wel alsof alles wat we hier doen wordt gezien en gehoord. Alsof hier ergens een onzichtbaar persoon is.'' Meer wil hij niet zeggen. Hij draait zich om en loopt hoofdschuddend weg.

Volgens Schalker is de angst bij sommigen in Zuuk groot. ,,Ik ken iemand die na het donker niet meer naar buiten durft. Vroeger kwam hij op de computerclub of hadden we van die avonden dat we 24 uur lang spelletjes deden. Dat doet hij nu niet meer. Zijn ouders zijn slecht ter been en die wil hij 's avonds niet alleen laten.''

Een andere inwoner van Zuuk wil wel praten, maar alleen aan de telefoon. Wat hij vertelt, mag alleen worden opgeschreven als daarmee zijn identiteit niet wordt prijsgegeven. ,,Want voor je het weet, staat er weer iets in de fik.'' Volgens hem moet De Wreker ,,een vrij intellectuele jongen zijn als hij na vijf jaar nog steeds niet is gepakt''. Maar wie? ,,Ik zou het niet weten. Als het een vrouw is, dan zal ze wel gekwetst zijn door B. Maar het is in ieder geval iemand zonder kinderen. Want een huis in de fik steken waar kinderen liggen te slapen, dat doe je niet. Dan moet je wel een heel zieke geest hebben.''

B. zelf weigert enig commentaar te geven. ,,Ik zeg pas iets als de zaak is opgelost.'' Hij is zeker niet van plan te verhuizen. ,,Ik laat me niet terroriseren. Ik zal nooit weggaan.''