Uniek proces Zuid-Afrikaanse huurlingen

Morgen begint in Zimbabwe een rechtszaak tegen 70 Zuid-Afrikaanse huurlingen. Nooit eerder werden zoveel huurlingen tegelijk berecht in Afrika. Hun ogenschijnlijke routineklus, een coup in Equatoriaal Guinee, werd verijdeld.

Zo geregeld als Afrikaanse regeringen ten prooi vallen aan een staatsgreep, zo vaak zijn het huursoldaten die de eerste schoten lossen. Op een enkele Europeaan na, zoals de Fransman Bob `de verschrikkelijke' Denard of de Belg `Black Jack' Schramme, zijn het meestal Zuid-Afrikanen die voor grof geld het karwei klaren. Ze blijken al decennia vaardig, betrouwbaar en ongrijpbaar.

Daarom is de rechtszaak die vandaag in de Zimbabweaanse hoofdstad Harare is begonnen tegen 70 huurlingen, allen in bezit van een Zuid-Afrikaans paspoort, een unicum in Afrika. Nooit eerder werden zoveel huurlingen tegelijk gepakt en berecht. Nooit eerder werd een coup verijdeld door samenwerking tussen geheime diensten van diverse Afrikaanse landen.

De groep werd op 7 maart op het vliegveld van Harare aangehouden, in een Boeing 727 volgeladen met wapens en communicatieapparatuur. Volgens een getekende schuldbekentenis waren ze op weg naar olierijk Equatoriaal Guinee. Daar zouden ze in opdracht van de oppositieleider in ballingschap, Sevoro Moto, de regering uit het zadel stoten. Beloning: 15 miljoen dollar.

Op papier was de missie een routineklus. De bedenker van het plan is Simon Mann. De Engelsman is getraind door de Britse speciale eenheden en was eerder betrokken bij talloze huurlingenoperaties in zuidelijk Afrika. Mann legde de contacten met de verbannen oppositieleider en een aantal multinationals die geïnteresseerd zouden zijn in de olie van Guinee. Hij belde ook met de Zuid-Afrikaan Nick du Toit, voormalig commandant van het beruchte 32ste Bataljon van het Zuid-Afrikaanse apartheidsleger.

Het 32ste bataljon is een samenraapsel van goedgetrainde Zuid-Afrikanen, Angolezen en Namibiërs die sinds het einde van de apartheid als huursoldaten hun geld verdienden in de oorlogen van Angola, Sierra Leone en Congo. Du Toit reisde eind 2003 met een groep van veertien soldaten van Zuid-Afrika naar Equatoriaal Guinee om de coup voor te bereiden.

Simon Mann was toen al bezig om wapens te regelen. Na mislukte pogingen in Oeganda en Congo kwam hij uit bij het Zimbabweaanse wapenbedrijf Zimbabwe Defense Industries, dat bereid was voor een 1 miljoen dollar het benodigde materiaal te leveren.

De huurlingen lijken slachtoffer te zijn geworden van hun eigen getreuzel. In een geschreven verklaring bekende Mann de operatie aanvankelijk gepland te hebben in begin februari. De missie werd afgeblazen toen het vliegtuig op weg naar Harare op de luchthaven van Pretoria, Zuid-Afrika, een klapband kreeg. Binnen de Zuid-Afrikaanse inlichtingenkringen zoemde het toen al weken over een ophanden zijnde staatsgreep in Equatoriaal Guinee.

Volgens de Zuid-Afrikaanse minister voor inlichtingen heeft zijn geheime dienst de regeringen van Zimbabwe en Equatoriaal Guinee ingelicht. De Zimbabweaanse politie hield de huurlingen aan op beschuldiging van verboden wapenbezit en overtreding van de immigratiewet. Een dag na de arrestatie van Simon Mann en zijn huursoldaten pakte de politie in Equatoriaal Guinee de groep van Nick du Toit op.

De arrestaties komen Zuid-Afrika diplomatiek goed uit. Zuid-Afrika heeft zich de afgelopen tien jaar opgeworpen als de regionale vredesstichter maar is er niet in geslaagd om van de status als hofleverancier van huursoldaten af te komen. Behalve in Afrika zijn momenteel naar schatting 1500 Zuid-Afrikanen actief in Irak als `veiligheidsadviseurs'.

In 1998 nam het parlement een wet aan die het rekruteren van huurlingen verbiedt. De Foreign Military Assistance Act leidde tot de ontmanteling van het huurlingenbedrijf Executive Outcomes, maar heeft tot nu toe tot geen enkele berechting geleid.

President Mbeki hoopt dat de aanhoudingen een effectiever afschrikmiddel zijn. ,,Laat dit een signaal zijn aan alle avonturiers die vrede in Afrika in de weg staan'', zei hij vorige maand. Een verzoek van de families van de 70 huurlingen om de rechtszaak in Zuid-Afrika te laten plaatsvinden, werd gisteren door het constitutionele hof afgewezen.

De Zimbabweaanse regering lijkt vooral economisch munt te kunnen slaan uit de zaak. President Mugabe weigerde aanvankelijk op een verzoek om uitlevering van de huurlingen aan Equatoriaal Guinee in te gaan. In april sloot hij toch een overeenkomst omdat hem, volgens de Zuid-Afrikaanse krant Sunday Times, in ruil olie ter waarde van 1,2 miljard dollar zou zijn geboden. Zimbabwe lijdt sinds vier jaar aan grote benzinetekorten.

De rechtszaak die morgen begint kan de Zimbabweaanse regering echter ook in verlegenheid brengen omdat ook de rol van het staatsbedrijf Zimbabwe Defence Industries in de operatie moet worden onderzocht. Een collega van Nick du Toit liet aan een Zuid-Afrikaanse krant documenten zien waaruit blijkt dat het bedrijf al jaren zaken doet met Zuid-Afrikaanse huurlingen. Snelle uitlevering van de huursoldaten aan Equatoriaal Guinee kan die complicatie voorkomen.

Onduidelijk is nog wat Equatoriaal Guinee met de huurlingen van plan is. Op het beramen van een staatsgreep staat in het land de doodstraf. De plegers van drie eerdere coups hebben hun straf echter allemaal overleefd. ,,Als we executie nodig vinden'', zei de president vlak na de arrestaties, ,,dan executeren we.''