Vrouwtjes horen mannetjes stukken beter in de paringstijd

Hormonale veranderingen in het vrouwtje van de noordelijke bootsmanvis (Porichthys notatus) gedurende het voortplantingsseizoen, maken haar gehoor gevoeliger voor de boventonen in de liefdeszang van mannetjes. Biologen onder leiding van Andrew Bass van de Cornell University denken dat dit van belang is omdat juist geluiden met hoge frequenties verder dragen in het ondiepe water van het paaigebied. Zo vinden vrouwtjes sneller een partner (Science, 16 juli).

Bootsmanvissen leven driekwart van het jaar in de diepe zee langs de kust van de Stille Oceaan. In het paarseizoen trekken ze naar ondiep water langs de westkust van de Verenigde Staten. De mannetjes bouwen een nest en lokken de vrouwtjes met een knor-achtige liefdeszang en verleiden haar vervolgens eieren te leggen.

In hun experiment ontdeden Bass en zijn medewerkers enkele vrouwtjesvissen van hun ovaria, om ze op deze manier te beroven van hun lichaamseigen hormonen. Een aantal vissen kreeg een implantaat waaruit kunstmatig de hormonen testosteron of oestrogeen vrijkwamen. Een maand later werd het gehoor getest. Onbehandelde ovariumloze vrouwtjes konden hoge tonen slecht horen, maar zowel de met testosteron als de met oestrogeen behandelde vissen bleken veel gevoeliger voor tonen boven honderd hertz. Dat patroon komt precies overeen met het geluid dat mannetjes in de paartijd produceren.

Het effect kan volgens de onderzoekers puur gebaseerd zijn op de werking van oestrogeen. Het enzym aromatase in de hersenen van vissen kan testosteron namelijk omzetten in oestrogeen.

Het is voor het eerst dat bij gewervelde dieren is aangetoond dat hormonen een effect op het gehoor hebben. Eerder lieten onderzoekers zien dat er onder invloed van hormonen tijdelijke veranderingen kunnen optreden in het gezichts- en reukvermogen en het vermogen om elektrische velden waar te nemen.

Bass en zijn medewerkers vermoeden dat de hormoongevoeligheid van het gehoor bij meer dieren een rol speelt en mogelijk ook bij de mens. Bij de vrouwtjes van de bootsmanvis troffen zij oestrogeenreceptoren aan in het binnenoor. In het menselijke binnenoor waren die ook al aangetroffen, zonder dat iemand daarbij een functie kon bedenken. Bass en zijn collega's hopen met verder onderzoek een nieuwe methode te ontdekken om gehoorverlies tegen te gaan. Patiënten met het syndroom van Turner die geen oestrogeen aanmaken hebben bijvoorbeeld moeite met het horen van hoge tonen.

    • Sander Voormolen