Commissie versus Raad

Tijdens de wedstrijd mogen de spelers de regels niet naar willekeur veranderen. Ook niet als het om de twee sterkste spelers gaat die door de scheidsrechter van het veld gestuurd dreigen te worden. Hier komt de uitspraak op neer die het Europese Hof in Luxemburg gisteren gedaan heeft in de zaak van de Europese Commissie versus de Europese Raad. De Commissie had het oordeel van het Hof gevraagd naar aanleiding van de wijze waarop de Ecofin (raad van ministers van Financiën) vorig jaar november besloten had om Frankrijk en Duitsland niet aan te pakken voor hun overschrijdingen van het Stabiliteitspact. De regels voor begrotingsdiscipline werden geschonden en de aanbevelingen van de Commissie om beide landen een laatste waarschuwing te geven in de aanloop naar een mogelijke miljardenboete, werden onder zware druk van Duitsland en Frankrijk door de Ecofin terzijde geschoven.

De uitspraak van het Hof is een oordeel de bijbelse koning Salomon waardig. Enerzijds kreeg de Commissie gelijk dat de ministers van Financiën zich aan de procedures van het Stabiliteitspact moeten houden. Anderzijds bevestigde het Hof dat de ministers bevoegd zijn om bij meerderheid de aanbevelingen van de Commissie naast zich neer te leggen. In laatste instantie ligt de macht in de Europese Unie niet bij Brussel, maar bij de lidstaten.

Minister Zalm beleefde een dag van zoete genoegdoening. Toen vorig jaar november de Commissie voorstelde Frankrijk en Duitsland een boete op te leggen omdat beide landen voor het derde achtereenvolgende jaar een begrotingstekort van meer dan 3 procent hadden, hield Nederland met drie andere lidstaten vast aan strikte naleving van de procedures van het Stabiliteitspact. Zalms harde opstelling leverde hem een heftige uitbrander van zijn Duitse collega op en hij werd, ook in eigen land, met verwijten van diplomatieke ongevoeligheid en financiële rechtlijnigheid overladen. De rechters van het Hof hebben Zalm achteraf gelijk gegeven.

Maar ook hebben de Luxemburgse rechters onderstreept dat de ministers van Financiën gemachtigd zijn hun eigen besluiten over sancties tegen begrotingsoverschrijdingen te nemen. Hiermee wordt het pad geëffend om de werking van het Stabiliteitspact te herzien. Het pact zelf zal niet veranderd worden. Dat zou een doos van Pandora van nieuwe wensen openen en bovendien zijn de begrotingscriteria opgenomen in de nieuwe ontwerpgrondwet van de EU. Maar de praktische toepassing van het pact verandert wel. Het zwaard van de boetes zal daarbij minder een rol spelen dan de onderlinge druk van de ministers van Financiën. Er zal meer gekeken worden naar het totaal van de staatshuishouding van landen, niet alleen het tekort, ook de omvang van de staatsschuld en de pensioenbesparingen bijvoorbeeld. Er zal rekening gehouden worden met de stand van de economische conjunctuur en in tijden van voorspoed moet er meer gespaard worden door middel van begrotingsoverschotten.

De Ecofin zal onder leiding van Zalm als halfjaarlijkse voorzitter de fijnafstemming van de begrotingsregels de komende maanden nader moeten uitwerken. Deze taak wordt vergemakkelijkt nu zowel Duitsland als Frankrijk (waar de nieuwe minister van Financiën Sarkozy een heel andere toon aanslaat dan zijn voorganger) bij herhaling verklaard heeft vast van plan te zijn volgend jaar hun begrotingstekorten tot onder 3 procent terug te dringen. Dat is een stille overwinning voor de budgettaire preciezen die vasthouden aan de Europese criteria. Maar ze moeten erkennen dat de lidstaten elkaar nooit met boetes zullen straffen en dat het laatste woord over het begrotingsbeleid luid en duidelijk gesproken wordt door de ministers.