Nederlandse euro-ambities tomeloos en zonder eigenbelang

Morgen wordt Nederland voor een half jaar voorzitter van de EU. Het heeft een ambitieuze lijst plannen. Maar vergeet het zijn eigen belangen niet?

Morgen is het zover en neemt Nederland het stokje over van de Ieren als voorzitter van de Europese Unie. Premier Balkenende en zijn ministers ontvangen – nu het Catshuis deels is uitgebrand – op het Wassenaarse landgoed Voorlinden de voorzitter van de Europese Commissie Romano Prodi om bij te praten.

Naar verwachting zal het op Voorlinden meer gaan over wat Nederland van plan is dan over de plannen van de Commissie zelf. De meeste leden van de Europese Commissie, inclusief Prodi, pakken immers eind oktober hun koffers en worden in Brussel afgelost door een nieuwe ploeg.

Maar wat wil Nederland eigenlijk? Het kabinet lijkt op het eerste gezicht gedreven door een tomeloze ambitie. De plannen reiken blijkens een brief aan de Tweede Kamer van veel omvangrijke en gevoelige dossiers tot allerlei ondergeschikte kwesties. Een kleine greep uit de grabbelton aan Nederlandse voornemens. Aan de hand van EU-coördinator Gijs de Vries hoopt het kabinet impulsen te geven aan een gezamenlijk antiterrorismebeleid. Daarbij zal het tot een betere uitwisseling van informatie moeten komen tussen inlichtingendiensten. Voorts wil het kabinet een EU-breed asiel- en immigratiebeleid bevorderen. Bovendien wil het de Europese economie duurzaam versterken via structurele hervormingen. Niet zozeer door nog meer Europese regels in te voeren, maar juist door die regels te vereenvoudigen.

Het kabinet wil tevens verder werken aan een hervorming van de nationale pensioenstelsels. Voorts moet onder Nederlands voorzitterschap een begin worden gemaakt met de discussie over de meerjarenbegroting van de EU voor de periode 2007-2013. Voor Nederland zelf, als grootste nettobetaler in de Unie, is dit een kwestie van kapitaal belang. Maar ook wil het kabinet de impasse in het vredesproces in het Midden-Oosten doorbreken. Nederland streeft eveneens een doorbraak na bij het internationale klimaatbeleid.

Ook moeten Balkenende en de zijnen de onderhandelingen over de toetreding van Bulgarije en Roemenië in goede banen leiden. Onvermeld blijft dan nog de heikele vraag of onderhandelingen met Turkije kunnen worden geopend over een EU-lidmaatschap. En Balkenende zou Balkenende niet zijn als er de komende tijd in Europees verband niet ook nog aandacht zou worden besteed aan normen en waarden.

Maar de ambities van het kabinet strekken verder. Zo wil Nederland ,,speciale aandacht'' schenken aan elektriciteitsopwekking door windturbines op zee als duurzame bron van energie. Voorts streeft het kabinet het komende half jaar naar ,,voortgang'' op het dossier van de optische straling.

Bij dit alles moet wel worden aangetekend dat de EU tegenwoordig op zeer veel terreinen actief is. Nederland kan zich daar als voorzitter moeilijk aan onttrekken. De waslijst van plannen van het kabinet is echter al met al zo lang dat verscheidene Kamerleden zich bezorgd afvragen of Nederland niet te veel hooi op zijn vork neemt. Ook de vorige keer, zeven jaar geleden, speelde dat. ,,Als je aan alles prioriteit geeft, betekent dat feitelijk dat je aan niets prioriteit toekent'', aldus het PvdA-Kamerlid Timmermans. Zijn VVD-collega Van Baalen is het deels met hem eens. Zo zou de VVD'er graag zien dat er de komende maanden niet overmatig veel aandacht wordt besteed aan de discussie over de meerjarenbegroting. ,,De echte besluiten daarover vallen toch pas volgend jaar, waarschijnlijk op het laatste moment.''

Bij deze ambitieuze plannen van het kabinet moet in aanmerking worden genomen dat de EU voor het eerst zes maanden lang achtereen met tien nieuwe leden erbij moet werken. Dat is voor alle partijen wennen. Balkenende en de overige ministers zullen in verband hiermee nieuwe vergadertechnieken moeten hanteren. Plenaire zittingen, waarbij alle 25 landen om beurten vijf minuten wat zeggen, duren al meer dan twee uur en zullen nog minder productief zijn vroeger. Tegelijk mogen vooral de nieuwe lidstaten niet het gevoel krijgen dat ze niet serieus worden genomen.

De in Europese zaken doorknede minister Brinkhorst (Economische Zaken) ziet het dan ook als zijn eerste taak ervoor te zorgen dat de EU op een gestroomlijnde wijze kan blijven werken. ,,Als voorzitter van de Raad zal mijn inzet dan ook eerst en vooral gericht zijn op het draaiende houden van de machinerie van de Unie'', aldus Brinkhorst in een brief aan de Kamer.

Een gevoelige vraag is intussen in hoeverre Nederland als voorzitter nog kans ziet voor zijn eigen belangen op te komen. ,,Een voorzitterschap leent zich niet voor nationale stokpaardjes'', aldus Brinkhorst in dezelfde brief.

De ruimte voor een eigen agenda is volgens de meeste waarnemers hoe dan ook beperkt. ,,Als een land zijn eigen belangen nastreeft tijdens zijn voorzitterschap, verliest het aan geloofwaardigheid en effectiviteit'', stelt prof. J.Q. Rood van het Instituut Clingendael. Nederland is bovendien gebonden aan een gezamenlijk programma, dat het eind vorig jaar met de Ieren presenteerde, en aan een meerjarenprogramma van de EU als geheel.

Desondanks vinden de Kamerleden dat Nederland zijn eigen belangen beslist niet moet verwaarlozen. ,,Een voorzitter die zijn eigen belangen vergeet, is een slecht voorzitter'', stelt Van Baalen.

Ook het CDA-Kamerlid Van Dijk deelt die opvatting: ,,Een goede voorzitter geeft sturing aan de EU en houdt daarbij de nationale belangen in het oog zonder dat anderen dat nadrukkelijk in de gaten hebben.''

Volgens Van Dijk kan Nederland zich vooral via de agendering van zaken laten gelden. Ook Timmermans vindt dat Nederland op een subtiele manier voor zichzelf moet zorgen tijdens het voorzitterschap. ,,Anderen moeten zich eerst op hun gemak voelen met de voorzitter, pas dan krijg je de ruimte.''

brieven voorzitterschap: www.nrc.nl/doc