Moore schiet gaten in Amerika's warme gevoel

Fahrenheit 9/11 van filmmaker Michael Moore is de jongste aflevering in de verketteringsoorlog tussen conservatieve Republikeinen en `linkse' Democraten.

De bizarre opeenvolging van beelden uit de afgelopen vier jaar houdt de zaal twee uur muisstil. Na afloop heeft niemand haast. Een groepje eindexamen-leerlingen van de Maret School, een privé-school à 20.000 dollar per jaar, blijft hangen voor het Avalon Theatre aan Connecticut Avenue, in Washington DC.

Waar zijn zij het meest stil van? ,,Het geweld. Dood en verderf, het leed van onschuldigen aan beide kanten in de Irak-oorlog. Dat zie je nooit op televisie.''

Een ander meisje: ,,Al het nieuws kan worden gemanipuleerd. Na vanavond vertrouw ik geen enkel journaal meer.''

Ook Fahrenheit 9/11, de film van Michael Moore die zij net hebben gezien in een uitverkochte zaal, is partijdig. Het gesuggereerde verband tussen de families Bush en Bin Laden, Saoedie-Arabië en de aanslagen van 11 september 2001 gaat de meesten wat ver. De bijna ex-scholieren hebben overigens meegelachen om de Amerikaanse tv-helden die vorig jaar uit Irak in gevechtstenue rapporteerden hoe mooi de oorlog verliep. Zij komen er in de film als sukkels van af.

Een van de jongens: ,,Het is verschrikkelijk dat dit land zo gepolariseerd is dat de mensen die het er niet mee eens zijn deze film waarschijnlijk nooit zullen zien.'' Het is een redelijk vermoeden, dat wordt tegengesproken door de filmmaker en zijn distributeurs. De run op de kassa's van de bijna duizend zalen waar de in Cannes bekroonde documentaire eind vorige week ging draaien, zou in conservatieve streken even groot zijn als in meer vooruitstrevende steden.

In de aanhoudende strijd tussen behoudende Republikeinen en vrijzinniger democraten doen de Conservatieven er alles aan te voorkomen dat `hun' Amerikanen de film gaan zien. Een Californische actiegroep, opgezet door de mensen die vorig jaar de Democratische gouverneur Davis via een recall-verkiezing wisten te verjagen, probeert bioscopen van vertoning van Fahrenheit 9/11 af te brengen.

De actiegroep, Move America Forward, heeft de handen ineen geslagen met het Disney-concern, dat eerder weigerde de Moore-film te laten distribueren via haar dochter Miramax. Vervroegd brengt het filmbedrijf samen met de actiegroep de `vaderlandslievende' film `America's Heart and Soul' uit.

Volgens Howard Kaloogian, de voorman van Move America Forward, zijn beide films niet te vergelijken ,,want `Heart and Soul' is een apolitieke film''. Het verschil is bovendien dat je er met een ,,warm en trots'' gevoel uitkomt, terwijl Fahrenheit 9/11 Amerika's vertrouwen in de oorlog tegen het terrorisme ondermijnt en gericht is op het verslaan van president Bush.

Dat laatste is zeker waar. Hield hij in Cannes nog een artistiek pleidooi voor zijn documentaire, Moore heeft er nu met de Gouden Palm op zak geen moeite mee zijn film in te zetten voor de strijd tegen de huidige president. De via internet opererende actiegroep MoveOn.org wist binnen enkele dagen meer dan 100.000 aanhangers te mobiliseren die toezegden naar de film te zullen gaan, om de oproep tot boycot van de andere groep tegen te gaan.

Fahrenheit 9/11 is de jongste aflevering in een nu tien jaar woedende verketteringsoorlog tussen conservatieve Republikeinen en voor `liberal' uitgemaakte Democraten, Groenen en anderen links van het politieke midden. Deze clash of civilisations kwam aan het licht toen Newt Gingrich in 1994 een doorslaand succes boekte met zijn `Contract with America' en het Huis van Afgevaardigden in zeer conservatieve handen kwam.

Vermogende conservatieve activisten hadden ruim tien jaar eerder al de Heritage Foundation opgezet, een van de eerste stichtingen die consequent werkten aan het vervangen van Roosevelts `New Deal'-verzorgingsstaat-kapitalisme door puur markt-denken met nadruk op individualisme, lage belastingen en ruim baan voor het bedrijfsleven. Reagan was de eerste president ('81-'89) van deze leer.

Richard Scaife en andere financiers van deze ideologische aanval op het heersende denken van het East Coast establishment, hebben ook een media-aanval mogelijk gemaakt op wat zij zagen als het dominante linkse denken bij de grote media. De laatste tien jaar hebben talkshowmeesters als Rush Limbaugh en Bill O'Reilly via hun landelijke talkradio-kanalen en Fox News een miljoenenpubliek gewend aan het verketteren van alles wat afwijkt van de conservatieve leer (anti abortus, anti overheid, anti belastingen, anti de rest van de wereld en vooral anti VN).

Al deze krachten en hun honderden regionale navolgers vonden hun natuurlijke doelwit in Bill en Hillary Clinton. De impeachment van Clinton over zijn Monica-leugen was het directe resultaat van hun inspanningen. Democraten vonden er toen en de afgelopen vier Bush-jaren geen afdoende antwoord op. Veel tv-organisaties hebben zich gedwongen gezien naar rechts op te schuiven. CNN verliest bij bosjes kijkers aan Murdochs Fox News, dat er in is geslaagd de normen te verleggen en zijn eigen nieuwsvoorziening fair and balanced blijft noemen.

Dit voorjaar begon de vooruitstrevende humorist Al Franken met Air America Radio. Het had het antwoord aan Rush Limbaugh moeten worden, maar de zender is in maar enkele steden te ontvangen. De adverteerders talmen. Internet blijkt geen alternatief, de meeste talkradio-klanten zitten in de auto of staan in de keuken. Bovendien: links kan niet zo onderhoudend schelden als rechts.

Dat leek de eindconclusie van deze cultuur-oorlog. Totdat Michael Moore op het toneel kwam. Fahrenheit 9/11 is een knap in elkaar gezette film, polemisch, direct, maar bij vlagen ook geestig en ontroerend. De zeven minuten waarin president Bush wist dat een tweede vliegtuig het World Trade Center had getroffen, en toch als verlamd in een lagere schoolklas in Sarasota, Florida, bleef zitten luisteren naar het voordragen van `My Pet Goat', behoort tot de meest pijnlijk-komische taferelen van de laatste jaren. De amateur-video van een leerkracht bood Moore zijn kans.

Naast schokkende, demagogische en hilarische fragmenten, brengt Moore ook het hartverscheurende lot in beeld van de nationalistische Lila Lipscomb uit zijn geboortestad Flint, Michigan. Zij pocht met de vlag en haar twee kinderen in de krijgsmacht. Maar als haar zoon Michael Pedersen met een Black Hawk in Irak neerstort, nadat hij in zijn laatste brief de zinloosheid van de oorlog had beschreven, verandert zij in een vredesactiviste, ziek van verdriet.

Michael Moore wil dat George W. Bush vervroegd wordt gepensioneerd in november. Hij pretendeert geen objectiviteit. Dat is misschien het enige verschil tussen zijn aanpak en die van zijn opponenten aan de overzijde van het politieke spectrum. John Kerry heeft een troubadour gevonden die in 2000 voor Ralph Nader stemde, maar dat nu afraadt. `Re-Defeat Bush' is het alles overheersende doel.