De context van een overdrijving

Een uitspraak van Jan Mulder over bondscoach Dick Advocaat leidde tot bezorgdheid bij premier Balkenende. Hij stuurde vandaag een open brief naar de Volkskrant. Wat zei Mulder?

De aandacht voor de randverschijnselen bij het Europees kampioenschap voetbal is van alle tijden, maar een kampioenschap waarbij zelfs de minister-president het opneemt voor de bondscoach is nieuw. De kritiek op Dick Advocaat ging volgens premier Balkenende te ver. ,,Ik vind dit geen folklore meer. Er moet maar eens gezegd worden dat dit niet kan en niet mag.'' Hoe kon deze kwestie zo hoog oplopen?

Het was nog ruim voor de omstreden wissel van Dick Advocaat in de wedstrijd van Nederland tegen Tsjechië dat Jan Mulder, als vaste gast in het praatprogramma van Frits Barend en Henk van Dorp vertolker van vaak tegendraadse meningen, op 10 juni de gewraakte opmerkingen over het `stenigen' van de bondscoach maakte. Maar in welke context zei hij dit?

Halverwege de uitzending van Villa Bvd stelt presentator Henk van Dorp dat Hans Kraay Jr. het Mulder kwalijk neemt dat dat die ,,veel te veel te keer gaat tegen Advocaat.''

Kraay: ,,Dat is niet alleen Jan, maar ik moet wel tegen je zeggen dat [..] je schijnt verschrikkelijk tekeer te gaan over Advocaat, alsof het een of andere crimineel is [..] Er deugt van die man helemaal niets meer als ik jou hoor praten.'' Daarop reageert Jan Mulder door met zijn linker wijsvinger te zwaaien en te zeggen: ,,Ik heb tegen Frits gezegd, ze moeten Dick Advocaat ophangen.''

Kraay Jr.: ,,Nou, dan ben je wel vrij positief, hè?''

Mulder, kijkt verontwaardigd: ,,Jij hebt dat allemaal niet zo goed verstaan. En eigenlijk vind ik: ste-ni-gen.''

Kraay Jr., serieus: ,,Waarom?''

Mulder: ,,Je zit nu schromelijk te overdrijven. Ik heb het alleen maar over die behoudende tactieken van dat Nederlands elftal.''

Het was negen dagen later, na de nederlaag tegen Tsjechië, dat de uitspraken van Mulder in een ander licht kwamen te staan. Columnisten, analytici en journalisten buitelden over elkaar heen om Advocaat de schuld te geven van de nederlaag. Het Algemeen Dagblad zette op de voorpagina van de sportbijlage de kop `Wisselen!' onder een foto en publiceerde hatelijke e-mails over de bondscoach die columnist Hugo Borst ontvangen had. ,,Naar welk hotel kan ik mijn geweer opsturen'', luidde een. De gewraakte uitspraak van Jan Mulder kwam, ontdaan van haar context, terug in het NOS-Journaal en werd als symptoom gezien van de hetze tegen Advocaat.

Balkenende hekelde afgelopen vrijdag op zijn wekelijkse persconferentie de uithalen. Advocaat werd gedemoniseerd, zei hij. ,,Je moet oppassen. Je hebt maar één gek nodig die de daad bij het woord voegt.'' Voorzichtig werden er parallellen getrokken advocaat Spong op televisie met Pim Fortuyn. ,,Het heeft trekjes van een heksenjacht'', zei Oranjes pr-adviseur en oud-hoofddirecteur van de Rijksvoorlichtingsdienst Eef Brouwer.

Vandaag mengt Balkenende zich nogmaals in het debat over het demoniseren van Advocaat middels een open brief aan Jan Mulder, die in de Volkskrant verscheen. De columnist had gisteren in zijn column gevraagd om excuses van de premier, omdat ook hij zijn ,,zeer ernstige, van iedere ironie gespeende hyperbool'' niet zou hebben gesnapt.

Die excuses biedt Balkenende in zijn brief niet. De naam van Mulder heeft hij nooit genoemd en geen enkele keer heeft hij de `stenigt hem'-uitspraak aangehaald, zo schrijft hij. Ook de ironie van die opmerking was hem niet ontgaan, zo meldt de premier. Wel scherp haalt Balkenende uit naar het AD, dat haar verantwoordelijkheid onvoldoende beseft. Een verwijt dat hij de media al eerder maakte ten aanzien van satirische programma's over het Koningshuis.

Waarom de premier zich in dergelijke discussie's mengt? Balkenendes brief komt voort uit de behoefte, aan te geven dat hij part noch deel heeft aan kritiek op de uitlatingen aan het adres van Mulder, omdat de premier diens naam vrijdag op zijn persconferentie niet heeft genoemd, aldus de Rijksvoorlichtingsdienst. ,,De premier hecht eraan te zeggen wat hij zelf gezegd heeft, en wat niet'', aldus de woordvoerder van de premier. Aan de brief moeten echter ,,geen algemene conclusies'' worden verbonden.

De conclusie kan zijn dat de hyperbool van Jan Mulder als zondanig mislukt is. Hans Kraay Jr. vroeg serieus waarom Advocaat gestenigd moest worden, waarna Mulder mismoedigd zijn hoofd op zijn armen liet rusten. Balkenende kon de de taalkundige overdrijving niet waarderen hij geeft de voorkeur aan ironie als stijlmiddel. Balkenende pleegde na bereiken van de halve finales ook nog een telefoontje aan de coach. Wat had de premier gezegd? Advocaat op een persconferentie: ,,Hij vindt het natuurlijk ook prima dat ik nog een week met mijn kop in de krant of op de tv ben. Dan heeft hij nog even rust.''