Scolari, psycholoog en generaal tegelijk

Felipe Scolari won als bondscoach van Brazilië het WK in 2002. Zondag kan hij met Portugal het EK winnen. Morgen wacht de halve finale tegen Oranje. ,,Als je de eerste tegenstander vergeet, komt er misschien geen tweede.''

`Voetbal is oorlog', luidt een gevleugelde uitspraak van Rinus Michels. De Nederlandse bondscoach vond dat alle middelen geoorloofd waren om een wedstrijd te winnen. Daarom sprak hij in 1974 vóór de WK-finale niet met de Duitse pers. De Braziliaanse bondscoach Felipe Scolari (55) is het helemaal met `De Generaal' eens. De trainer van het Portugese elftal bezigde op dit EK soortgelijke taal voor het beslissende groepsduel tegen Spanje. Hij wilde vooraf niet praten met Spaanse journalisten, onder het mom: ,,Dit is oorlogstijd. We moeten doden, niet sterven.''

Na afloop van de zwaarbevochten 1-0 zege op het buurland verontschuldigde hij zich tegenover dezelfde Spanjaarden. ,,Dit was geen oorlog, maar soms is de verleiding groot om dat verschrikkelijke woord te gebruiken.'' Terwijl heel Portugal aan het feestvieren was, droeg Scolari na afloop van de wedstrijd de Portugese voetbalzege aan de Portugese soldaten in Irak op. Zij waren volgens hem de echte oorlogshelden. Voetbal is een schijngevecht.

Als bondscoach van Brazilië had Scolari tijdens het WK in 2002 zijn favoriete boek De kunst van het oorlog voeren op zijn nachtkastje liggen. De Chinese generaal Soen Tsjoe schreef in de vierde eeuw voor Christus hoe de vijand kon worden verslagen. Scolari kopieerde enkele passages en gaf die als leesvoer aan de Braziliaanse spelers. Ze wonnen de wereldtitel. Scolari werd door 180 miljoen landgenoten de hemel in geprezen.

Vóór het WK werd hij nog overladen met kritiek. Hij was al de vierde bondscoach tijdens het kwalificatietoernooi – zijn voorgangers Luxemburgo, Candinho en Emerson werden allemaal ontslagen. Scolari waagde het volksheld én veteraan Romario niet op te stellen. Bovendien speelde het elftal geen sambavoetbal. Brazilië plaatste zich ternauwernood voor de eindronde, waarin het langzaam maar zeker een eenheid ging vormen. Met dank aan de trainer die eerder succesvol was bij Gremio (1995) en Palmeiras (1999). Verder was hij werkzaam in Japan, Qatar, Koeweit en Saoedi-Arabië.

Sinds januari 2003 is Scolari bondscoach van Portugal, dat als gastland rechtstreeks geplaatst was voor het EK. Hij ging een maandloon van 175.000 euro verdienen. Hij organiseerde zeventien oefenduels, waarin het elftal geen sterke indruk achterliet. Tot overmaat van sportieve ramp verloor Portugal op dit EK de openingswedstrijd van Griekenland en leek uitschakeling nabij. Scolari bleef op de persconferentie na afloop de rust zelve. Alles zou nog goed goedkomen, sprak hij laconiek. Ondertussen grapjes makend over de videocassette met beelden van de wedstrijd die hij in zijn handen hield. Journalist: ,,Gaat u die vanavond goed bestuderen?'' Scolari: ,,Nee, ik ga naar mijn vrouw en heel wat anders doen.''

Van gedachten veranderd door het stroef draaiende elftal en beïnvloed door de publieke opinie, bracht Scolari in de volgende groepsduels tegen Rusland en Spanje vier wijzigingen aan. Hij verving de vedetten Couto en Rui Costa voor de talenten Carvalho en Deco. Verder gaf hij de speelse Cristiano Ronaldo meer speeltijd. Hij durfde bovendien aanvoerder Figo een paar keer te wisselen. Afgelopen donderdag liep de boze volksheld linea recta naar de kleedkamer en miste Figo tot onbegrip van de hele voetbalnatie de ontknoping tegen Engeland.

Na de gewonnen penaltyreeks droeg Scolari het bereiken van de halve finales aan drie Portugese vissers op. ,,Toen we vanmiddag met de spelersbus van het hotel naar het stadion over de Taag reden, stonden zij met Portugese vlaggen op hun boot te zwaaien. Een onvergetelijk gezicht.'' Een chauvinistische Engelsman wilde weten of Wayne Rooney even goed was als Pelé in diens jonge jaren. Scolari, een goede bekende van de Braziliaanse voetballegende: ,,De een is blank, de ander is zwart en dat is nog het kleinste verschil.''

Op de vraag aan Scolari of Figo zijn ploeggenoten niet in de steek had gelaten en een disciplinaire straf verdiende, antwoordde de bondscoach diplomatiek: ,,Ik weet zeker dat Figo in de kleedkamer voor ons gebeden heeft.'' De bondscoach kan het goed vinden met de nummer zeven. ,,Ik ben altijd een fan van de speler Figo geweest en nu heb ik ook de goede mens Figo leren kennen. Hij verdient respect, hij heeft meer voor Portugal betekend dan iedereen voor mogelijk hield.''

Waarom heeft Scolari zeventien oefenduels en een verloren EK-duel nodig gehad om de ideale opstelling te formeren? ,,Vergelijk mijn situatie met een jongen die met een meisje dat hij al een paar jaar kent gaat trouwen en samenwonen. Na een paar weken is hij haar al zat en merkt hij hoe ze werkelijk in elkaar steekt'', aldus de vader van twee zoons.

Scolari heeft tijdens het trainingskamp van Portugal ,,voor psycholoog moeten spelen'' om de oude en jonge generatie tot een geheel te smeden. Zo te zien is het hem gelukt. De bijna afgedankte Rui Costa ontpopt zich tot een bevlogen wisselspeler. De hele selectie straalt passie en saamhorigheid uit. Net als de bondscoach, die langs de lijn met theatrale gebaren zijn spelers aanvuurt. Morgen in de halve finale tegen Nederland, zondag in de finale tegen Tsjechië of Griekenland. Scolari waakt voor onderschatting van Oranje. ,,Als je de eerste tegenstander vergeet, komt er misschien geen tweede.''