NAVO globaliseert met Franse erupties

De NAVO breidt uit in Irak en Afghanistan, is de conclusie van de Istanbul-top. De Franse president Chirac stemde mee, maar had ook bedenkingen, zo liet hij merken.

Aan de oevers van de Bosporus in Istanbul, kruispunt van de Europese en islamitische beschaving, liep de temperatuur gisteren op, niet alleen door de zomerhitte. De Amerikaans-Britse bezetters mochten dan 's ochtends twee dagen eerder dan gepland de macht in Irak hebben overgedragen, die stap bleek op en rond de NAVO-top nog geen transatlantisch bindmiddel.

Op straat waren er tientallen gewonden en arrestaties bij botsingen tussen anti-Bush- en anti-NAVO-activisten en leden van een ruim 23.000 man sterke veiligheidsmacht, die compleet met gevechtsvliegtuigen, AWACS-radarvliegtuigen en bewapende patrouilleboten het conferentieoord bijna vanzelf tot een spanningsgebied maakten.

Binnen besloten de 26 staats- en regeringsleiders tot uitbreiding van de NAVO-rol in Irak en Afghanistan, wat door NAVO-chef Jaap de Hoop Scheffer werd bejubeld als een bewijs van eensgezindheid. Maar de Franse president Chirac was er op een persconferentie snel bij om die indruk weg te nemen. De wereldgemeenschap mocht dan de afgelopen weken op toppen van de G8 en de Europese Unie met de Verenigde Staten hebben gesleuteld aan herstel van de betrekkingen na `Irak', Chirac gaf aan dat Frankrijk en de VS over verscheidene onderwerpen verdeeld blijven.

Vijf, zes keer maakte hij duidelijk dat de NAVO, die kort daarvoor had besloten te helpen bij de opleiding van het Iraakse leger, geen formele rol in Irak moet krijgen. Chirac gaf zo en passant interim-premier Allawi van de soevereine Iraakse regering, die om de NAVO-hulp had gevraagd, een college kritisch NAVO-denken. ,,Het is niet de missie van de NAVO om actief te worden of te interveniëren in Irak'', zei Chirac. ,,Dat kan geweldige negatieve gevolgen hebben. Elk spoor van de NAVO op Iraakse bodem is niet opportuun.''

Conclusie: Frankrijk zal Iraakse officieren buiten Irak trainen, net als Duitsland, ongeacht of andere NAVO-landen wel in Irak gaan opleiden. Een hoge militaire NAVO-adviseur verzekerde later: ,,Er komt wel een kleine NAVO-missie voor deze trainingen in Irak, hoe de Fransen dit ook verkopen.''

Chirac had ook bedenkingen tegen een nog grotere NAVO-aanwezigheid in Afghanistan, waar de Afghaanse regering en de Verenigde Naties om vragen. Hij laakte een Amerikaans voorstel voor versterking van de Afghaanse NAVO-missie, door de nieuwe snelleaanvalsmacht van de NAVO in te zetten ter beveiliging van de verkiezingen in september. Die macht is bedoeld ,,om in te zetten in een erkende crisis, wat duidelijk nu niet aan de orde is in Afghanistan'', zei Chirac. Hij voegde er aan toe dat een ,,te duidelijke NAVO-presentie, te talrijk, misschien politiek niet het wijste en verstandigste is vlak voor een verkiezing''.

Tot slot zei Chirac dat de Amerikaanse president Bush ,,te ver'' was gegaan en ,,buiten zijn gebied'' was getreden met zijn pleidooi dat de EU Turkije zou moeten toelaten. ,,Het is een beetje alsof ik de VS zou vertellen hoe ze hun relaties met Mexico moeten aanpakken'', zei Chirac.

Dankzij deze Franse erupties voelden de transatlantische betrekkingen gisteren vertrouwd aan. Dat Frankrijk zich de laatste tijd volgens diplomaten constructiever opstelt in de NAVO en als beloning daarvoor enkele generaalsposten heeft gekregen in de snelleaanvalsmacht en het commando voor de militaire hervorming van de NAVO, leek even vergeten. ,,Frankrijk blijft Frankrijk, traditioneel tegen een te grote actieradius van de NAVO, maar net als in Afghanistan zullen ze het in Irak ook niet kunnen tegenhouden'', zei een Britse diplomaat.

De NAVO zelf komt uit de top te voorschijn als een organisatie die steeds verder globaliseert, door de uitbreiding van de vredesoperatie in Afghanistan en de trainingsmissie in Irak. De VS hadden liever gehad dat de NAVO nu al een rol ging spelen in de stabilisatie van Irak, waar de alliantie nu alleen logistieke bijstand geeft aan een door Polen geleide divisie. Ook al zijn Frankrijk en Duitsland tegen ,,laarzen op de grond'' in Irak, de discussie daarover wordt vervolgd. De slotverklaring van de NAVO-leiders vraagt om ,,verdere voorstellen'' van de NAVO om de nog embryonale veiligheidsinstituties in Irak te ondersteunen.

De uitbreiding van de Afghaanse missie met 2.200 en maximaal 3.500 soldaten ,,beantwoordt aan de minimumvereisten'' na de bedeltocht van de NAVO om troepen en materieel, zegt een militaire adviseur. ,,Met veel inspanning is onze geloofwaardigheid nog in tact. Dat is een bescheiden succes, maar dit moet echt anders in de toekomst.''

Een diplomatieke NAVO-veteraan zegt: ,,Twee jaar geleden beleefde de NAVO het begin van een nieuwe conceptuele wereldwijde rol op de top in Praag. Nu zitten we midden in de praktische uitvoering en dus ook de praktische problemen. Hoeveel troepen hebben we nodig, hoe verdelen we de kosten? Hervormingen blijven nodig.''

Daarvoor zette de NAVO, onder druk van NAVO-chef De Hoop Scheffer gisteren een nieuwe stap. De NAVO-leiders verwelkomden een rapport van de ministers van Defensie met criteria voor de landmacht van alle landen: 40 procent moet beschikbaar zijn voor missies, en 8 procent daarwerkelijk ingezet. Op Duitsland na wil de hele NAVO dit tot harde norm verheffen. De NAVO-leiders verplichten zich ook tot een beter planningproces om te vermijden dat missies worden ondernomen zonder dat daar middelen voor zijn. Een NAVO-adviseur: ,,Er is een erkenning van de problemen en een richting van de oplossing. De vraag is: kunnen dit momentum van Istanbul vast houden. Want vaak verliezen de lidstaten na toppen weer hun aandacht.''