Alle kritiek blijft uiteindelijk symboliek

Shell-aandeelhouders kregen gisteren uitleg over de reserveszaak. Ondanks excuses en geprikkelde reacties werd het geen dag van grootse wendingen.

Halverwege de middag blijkt dat de bijeenkomst ook niet gehouden had kunnen worden. Zojuist heeft 60 procent van de aandeelhouders décharge verleend (ontheffing van aansprakelijkheid) aan de directeuren en commissarissen van Koninklijke Olie. President-commissaris Aad Jacobs, die ongemakkelijke situaties de hele dag meesterlijk omzeilt, heeft even een te triomfantalistische grijns op het gezicht. ,,We zullen het heel serieus opvatten dat bijna veertig procent heeft tegengestemd'', zegt hij nog – maar de argwaan is gewekt.

Institutionele aandeelhouders konden vooraf schriftelijk stemmen. ,,Ik krijg de indruk'', zegt Paul Frentrop van adviesbureau Deminor, ,,dat u al wist hoe er schriftelijk was gestemd.'' Jacobs: ,,Ja, ik wist van tevoren dat het iets in de buurt van 60-40 was.'' Een groot deel van de aandeelhouders had vrijdag al schriftelijk gestemd.

Zo wordt de betekenis van de aandeelhoudersvergadering van Koninklijke Olie tot de essentie teruggebracht. Alle kritiek is symboliek. Elk optreden heeft alleen belang voor de bühne. De Koninklijke/Shell Groep heeft een moeilijke tijd achter de rug, vandaag zijn de aandeelhouders in ongebruikelijk groten getale opgekomen, maar de kaarten zijn vooraf geschud: directie en commissarissen hebben niets te vrezen. De bedrijfsleiding is de dag niettemin nederig begonnen. Er zijn uitvoerige excuses voor aandeelhouders en personeel. Maar de reserveszaak – 23 procent van de bewezen olie- en gasvoorraden werd afgeboekt – kan minder dramatisch zijn dan het nu lijkt, betoogt groepsvoorzitter Van der Veer. Omdat het afboeken veel te maken heeft met gecompliceerde definities, en niet met de vraag of de olie dan wel het gas in de grond zit, zal binnen tien jaar 85 procent van de voorraden alsnog `bewezen' kunnen worden verklaard, verwacht Van der Veer. Hij reageert daarna, de enige keer van de dag, geprikkeld als de uitgelekte e-mails worden voorgehouden waarin ex-NAM-topmanager Hans Bouman suggereerde de helft van de top-400 de laan uit te sturen. Hij wil ,,geen heksenjacht'' in Shell, zegt Van der Veer. Het externe onderzoek dat Davis Polk & Wardwell dit voorjaar uitvoerde heeft volgens hem laten zien dat slechts enkelingen in het bedrijf precies wisten wat er fout was met de reserves. Van der Veer, die zich blijkt te hebben geërgerd aan Boumans taalgebruik, toont zich ondanks zijn lage spraaktempo een vaardig debater. In Boumans mails wordt verwezen naar de cultuur van onmatige beloften in de top-400, waardoor de reserves-zaak kon ontstaan – niet naar de reserveszaak op zich.

Directeur Peter Paul de Vries van de Vereniging voor Effectenbezitters (VEB) prikt Van der Veer in de buik over diens eigen rol inzake de reserves. Ook hij wordt onderzocht door de Amerikaanse beursautoriteit SEC. In `Davis Polk' is het bericht van The New York Times bevestigd dat Van der Veer samen met de andere leden van de groepsdirectie in februari 2002 werd geïnformeerd over de zaak en de mogelijk explosieve gevolgen. ,,U was op de hoogte'', zegt De Vries. Alweer praat Van der Veer er langs: ,,Op de hoogte klinkt gemakkelijk''. De Shell-top wist van de lage vervanging van reserves. Maar dat er substantieel onjuist was geboekt, zegt Van der Veer, was eind vorig jaar pas duidelijk. ,,U moet niet te kort door de bocht gaan.'' Preciezer wordt het niet.

Het is dan al duidelijk dat het geen dag van grootse wendingen zal worden. Linda Cook, in wie veel Shell-managers het symbool zien van de verkeerde Amerikaanse invloed in de bedrijfscultuur, wordt zonder discussie met ruim negentig procent van de stemmen in de groepsdirectie gekozen. De meeste tijd gaat op aan een thema dat de leiding minder vervelend vindt dan de reserveszaak: de groepsstructuur van dubbele directies in Londen en Den Haag, een consensusbestuur daarboven, en de gremia die daarop toezicht houden.

Het opmerkelijkste is het optreden van Eric Knight van het Amerikaanse Knight Vinke, die uitvoerig campagne voert voor één directie met eenhoofdige leiding. Knight wil voor beleggers zetels verwerven in de bedrijfscommissie die de nieuwe structuur onderzoekt. Jacobs houdt de boot af, coulant maar compromisloos. Alle modellen – angelsaksich, rijnlands, tussenvormen – hebben voordelen, zegt hij. In november zal Shell sjoege geven. Niet eerder. ,,Ik mag en kan me niet laten opjagen.''