Nederland is weer een prominente voetbalnatie

De schoonheidsprijs verdiende het team niet, een hoge klassering in het fair-playklassement evenmin, maar uiteindelijk heeft het Nederlands elftal zich bij de beste vier voetballanden van Europa geschaard.

Nadat tegen Zweden in 120 minuten niet werd gescoord, verloste Oranje zich, mede dankzij het kordate optreden van doelman Edwin van der Sar en supertalent Arjen Robben, van een strafschoppentrauma. Terwijl spelers uit landen met gerenommeerde competities als Engeland, Spanje, Frankrijk, Duitsland en Italië thuis voor de buis moeten toekijken, speelt Nederland woensdagavond in Estadio José Alvalade van Lissabon de halve finale tegen gastland Portugal.

Hoe die ongekende weelde ook tot stand is gekomen, een land met zestien miljoen inwoners en de zogenoemde Mickey Mouse-competitie, waarin met relatief lage budgetten wordt gewerkt, profileert zich opnieuw als een prominente voetbalnatie. Dat moet voor een deel worden toegeschreven aan het niveau van het trainerskorps en de jeugdopleidingen. Maar ook door de belangstelling die er bestaat onder Nederlandse jongeren om tegen een bal te trappen. Dat Oranje in de laatste drie eindtoernooien waaraan het deelnam (WK '98, EK 2000 en 2004) drie keer tot de halve finale reikte, kan geen toeval meer zijn.

Het recente succes moet vooral een stimulans zijn voor veel jongeren om lid te worden van een voetbalvereniging, opdat er ook in de toekomst talenten als Arjen Robben blijven opstaan. Nu zullen de gedachten van de Nederlandse internationals daar zaterdagavond niet in eerste instantie naar zijn uitgegaan. Overleven was min of meer het belangrijkste doel in het duel met de Zweden, dat zich op een erbarmelijk niveau afspeelde. De Scandinaviërs speelden afbraakvoetbal, sloegen het middenveld vaak over en hoopten met behulp van loopwonder Fredrik Ljungberg op ingevingen van de twee spitsen Zlatan Ibrahimovic en Henrik Larsson, die overigens tot de verlenging goed werden bewaakt.

Oranje had moeite daar een antwoord op te vinden en liet zich eveneens verleiden tot slecht spel met lange trappen naar voren. Mede doordat de vleugelspitsen, Van der Meyde en in mindere mate Robben, aan de ketting lagen bij hun directe tegenstanders die steeds in de rug werden gedekt. De alternatieve weg om spits Van Nistelrooy te bereiken moest derhalve worden gevonden via Seedorf, die op zijn huid werd gezeten door Linderoth. Maar ook de Milan-speler blonk slechts uit in mislukte passes, dus balverlies. De warmte, zo'n dertig graden, speelde beide ploegen parten. Verschillende spelers kregen kramp.

Advocaat had de pech dat hij Frank de Boer, net als tegen Letland belangrijk voor de opbouw, al na een half uur zag uitvallen met een ,,dubbel geklapte enkel''. De recordinternational (112 caps) kan waarschijnlijk niet meer spelen op dit EK en beleefde daarmee een mogelijk onbevredigend einde van een imponerende interlandloopbaan. De Boer blesseerde zichzelf bij een harde tackle op Ljungberg. Er werd door beide partijen soms hard aan de noodrem getrokken. Advocaat zette Wilfred Bouma als vervanger in. De PSV'er kweet zich goed van zijn taak, maar kon het probleem in de opbouw niet oplossen.

Daarvoor liet Advocaat Phillip Cocu een meer vooruitgeschoven positie op het middenveld innemen, werd Edgar Davids naar de kant gehaald en kreeg Johnny Heitinga de taak van controleur voor de verdediging. Een prima ingreep, maar de vleugels gingen er niet beter door functioneren. Met nog een wissel achter de hand besloot Advocaat drie minuten voor het einde van de reguliere speeltijd de hopeloos falende Van der Meyde te vervangen voor Makaay en niet door Overmars. Dit met het oog op de naderende strafschoppenserie. Had Overmars een basisplaats moeten hebben? Advocaat zal er om hem moverende redenen voor gekozen hebben de snelle buitenspeler telkens achter de hand te houden, maar het wordt zo langzamerhand gezien het alternatief wel steeds discutabeler.

Advocaat kreeg het gelijk aan zijn zijde met de theorie dat er op het nemen van strafschoppen niet is te trainen. De wedstrijdspanning kan immers nooit worden nagebootst. Hij wordt hierin gesteund door de opvatting van de psychotherapeut dr. Eelco Hakman, die stelt dat de emoties van de wedstrijd nooit zijn te creëren in een oefensituatie. Van Nistelrooy vertelde zaterdagavond dat vooral de gang van de middenlijn naar de stip loodzwaar is. En daarin verschilt het nemen van de penalty zelfs met wedstrijden op het hoogste clubniveau. Advocaat: ,,De Zweden hebben wel getraind op het nemen van strafschoppen. Je hebt het resultaat gezien. De kwaliteit van de speler geeft de doorslag, niet de training.''

De volgende stap is in Lissabon gastland Portugal, dat twee extra rustdagen heeft gehad. De voortekenen zijn ongunstig. In Portugal hadden Nederlandse ploegen zelden succes. Oranje speelde in totaal acht keer tegen de Portugezen en kon slechts één keer winnen: in 1991. Het team van Advocaat is na de matige vertoning tegen de armoedige Zweden aan zijn stand verplicht nog wat te laten zien. De laatste vier zijn dan weliswaar bereikt, maar tot op heden draait Oranje nog niet naar behoren en is er slechts van Letland gewonnen. De vraag blijft of deze selectie met onervaren jonge spelers en ouderen op hun retour misschien al het plafond heeft bereikt. Advocaat ziet echter kansen. ,,De druk ligt bij Portugal als gastland.''

Spelers en bondscoach spreken over een groeiende saamhorigheid binnen de huidige selectie. Die zou zijn ontstaan als reactie op de kritiek die losbarstte na het duel met Tsjechië. Homogeniteit kan veel compenseren, het is een teamsport. Maar individueel talent zal tenslotte toch de doorslag geven. Dat bewees de onverschrokken, pas twintigjarige Robben toen hij voor de zesde strafschop, ondanks de onnoemelijke druk de bal opeiste en vervolgens onberispelijk inschoot.

Zweden 0

Nederland 0

Ruststand 0-0. Nederland wint na strafschoppen, 5-4. Schds: Michel (Slw). Tsch: 29.000. Gele kaarten: Ibrahimovic, Östlund (Zwe), De Boer, Van der Meyde en Makaay (Ned).