Extreme Missa Solemnis

Het 43ste seizoen van de Matinee besloot zaterdag zonder toespraken met een grootse uitvoering van Beethovens Missa Solemnis. De noodkreten omtrent de toekomst van de omroeporkesten die voorgaande weken in de Matinee werden uitgesproken, klonken hier uitsluitend muzikaal. Het Radio Filharmonisch Orkest en het Groot Omroepkoor streefden onder Edo de Waart hoor- en zichtbaar naar een uitvoering van Beethovens mis die `vanuit het hart' van de componist tot het hart van de toehoorder zou spreken; precies zoals Beethoven wenste.

De Missa Solemnis raakt in speel- en zingbaarheid aan de grenzen van het menselijke. De muziek is bewust 'over the top'. Hoe bezing en bereik je God beter dan met een extreem hoog, uit de tenen gezongen fortissimo?

De Waart benaderde die `onuitvoerbaarheid' door Beethovens extremen en eigenaardigheden zeer precies uit te voeren. Indringend klonk de tegenstelling tussen het uitbundige Credo en het intieme Et incarnatus est, waarin het aardse wordt opgeroepen door een kwinkelerende fluit, verstild solistenkwartet en fluisterend koor. Het contrast werd aansluitend nog versterkt door het Groot Omroepkoor, dat de tekstschilderende toonladders in het Et resurrexit trede voor trede beklom, en dat in indrukwekkend ijltempo.

Die bonte veelvormigheid geeft de Missa Solemnis ook een ongenaakbaar karakter, talrijke rake orkestrale klappen en de overweldigende koorbezetting ten spijt. De mis klonk hier aanvankelijk ook eerder indrukwekkend dan aangrijpend. Pas in het Benedictus ontroerde de door concertmeester Ronald Hoogeveen onomwonden puur gespeelde vioolsolo.

`Tot het hart' sprak ook het Agnus Dei in een merkwaardige mix van martiale en devote passages. Het deel werd somber ingezet door bas Kristinn Sigmundsson, wiens ronkend geluid harmonisch en muzikaal het fundament van het solistenkwartet vormde.

Beethoven streefde naar zo min mogelijk `solistisch' zingende solisten, en het geluid van de mild verkouden tenor Will Hartmann mengde hier prima met de heldere sopraan Geraldine McGreevy en de sonore bas Sigmundsson. Slechts de rijpe, ietwat gruizige mezzo van Birgitta Svendén sloot daarop minder goed aan, waardoor de Amen-fuga van het Gloria minder puntig besloot dan het fantastisch zingende Groot Omroepkoor was begonnen.

Meer dan het solistenkwartet waren het hier het koor en het orkest die de humane en morele boodschap van de Missa helder overbrachten: revolutionair, krijgslustig, extatisch en devoot.

Concert: Radio Filharmonisch Orkest o.l.v. Edo de Waart. Beethoven: Missa Solemnis. Gehoord: 26/6 Concertgebouw, Amsterdam. Radio 4: 29/6, 20 u.