Adamkus wint in Litouwen

Oud-president Valdas Adamkus heeft gisteren de presidentsverkiezingen in Litouwen gewonnen. De 77-jarige Adamkus kreeg 52,2 procent van de stemmen. Zijn rivale Kazimiera Prunskiene, oud-premier, bleef steken op 47,8 procent. De opkomst bedroeg rond 42 procent.

De verkiezingen waren nodig na de afzetting, door het parlement, van Rolandas Paksas, de populist die begin vorig jaar Adamkus in de race om het presidentschap versloeg.

Paksas heeft zich schuldig gemaakt aan schending van zijn ambtseed en de grondwet door zijn contacten met een maffiose Russische zakenman. Na zijn afzetting sprak Paksas zijn steun uit voor Prunskiene, nadat zij hem had beloofd er als president voor te zorgen dat hij bij de volgende presidentsverkiezingen weer kan aantreden. Het relatief hoge percentage Prunskiene-stemmers heeft met die steun van Paksas te maken. In de eerste ronde, twee weken geleden, had Adamkus 30,5 en Prunskiene 21,3 procent van de stemmen gekregen.

Valdas Adamkus trad aan als onafhankelijke kandidaat. Hij was al president van 1998 tot 2003. De nieuwe president heeft meer dan vijftig jaar als balling in de Verenigde Staten gewoond. Hij keerde pas kort voor de presidentsverkiezingen van 1998 naar Litouwen terug. In Litouwen heeft een president weinig concrete macht, maar hij heeft wel speciale bevoegdheden op het gebied van de buitenlandse politiek. Als staatshoofd legde Adamkus de basis voor het Litouwse lidmaatschap van de Europese Unie en de NAVO. In de voorbije campagne beloofde Adamkus de schade, die is aangericht door het slepende schandaal-Paksas te herstellen.

Tijdens de één jaar durende crisis raakte Litouwen internationaal geïsoleerd – niemand ging nog op bezoek in een land waarvan de president volgens zijn eigen geheime dienst chantabel was en staatsgeheimen prijsgaf – en is de functie van staatshoofd sterk in diskrediet gebracht.

Waarnemers zien de uitslag van de verkiezingen als een uiting van het verlangen van de kiezer naar normale verhoudingen na de commotie om Paksas. Dat zou ook blijken uit het feit dat de nieuwe president veel won in gebieden waar begin vorig jaar Paksas hem nog duidelijk versloeg.

Prunskiene (61 en econome) was premier van Litouwen toen het zich begin jaren negentig onafhankelijk verklaarde van de Sovjet-Unie. Ze moest indertijd aftreden na beschuldigingen als zou ze voor de geheime dienst KGB hebben gewerkt.

Pas onlangs is Prunskiene van die aanklacht gezuiverd. Ze was een van de weinige Litouwse politici die zich tegen de impeachment van Paksas verzette.