Zand strooien in `voortratelende machine'

Desinteresse voor Europa slaat ook in de actiewereld toe. De animo voor acties tijdens het Nederlands voorzitterschap slinkt. `Steeds meer mensen haken af.'

,,Wie doet er nog wat rond de Landbouwtop?'' De spreekstalmeester kijkt rond, op zoek naar enthousiaste geluiden. Schuchter steekt iemand zijn hand op: ,,We praten nog met kritische boerenorganisaties, maar niets is nog zeker.'' ,,En de Transportraad in Amsterdam?'' Niemand reageert. Hij wijst een vrijwilliger aan om een autoloze dag te organiseren.

Het is april, en zo'n veertig eurocritici hebben zich in Amsterdam verzameld voor een eerste inventarisatie van de protesten die tijdens het Nederlandse voorzitterschap van de Europese Unie zullen worden gehouden. Eén voor één worden de data op de website van het ministerie van Buitenlandse Zaken nagegaan en wordt een alternatieve agenda vastgesteld met festivals, demonstraties en informatiebijeenkomsten.

Het protest zal minder omvangrijk zijn dan in 1997, toen Nederland ook voorzitter was en tienduizenden demonstranten naar Amsterdam kwamen, zo wordt al meteen duidelijk. Desinteresse lijkt niet alleen onder de bevolking, maar ook in de actiewereld te zijn toegeslagen. ,,Europa is gewoon niet zo sexy'', zegt Kees Hudig van het solidariteitsfonds XminY en betrokken bij het Basta-netwerk, waartoe verschillende eurosceptische actiegroepen behoren. ,,Dat zag je ook voor de verkiezingen: of je nu bij een bijeenkomst van een politieke partij, van NRC Handelsblad of van een radicaal linkse groep zat, er waren altijd maar zo'n 35 bezoekers.''

,,Steeds meer mensen haken af'', beaamt Bert van Wakeren van het Sitardse Kollektief Rampenplan. ,,Europa is zo schimmig, het is gewoon moeilijk'', meent Bart Jan de Graaf, eveneens van Rampenplan. En dat terwijl – en daarbij zitten politici en actievoerders op één lijn – de Europese Unie belangrijk is, omdat zij steeds vaker ingrijpende beslissingen neemt.

,,We zijn niet expliciet tegen, maar vinden dat de EU nu slecht functioneert'', zegt Yvonne van het Axiekomitee EuNee dat in Utrecht een eurokritische parade organiseert, waarmee vandaag de aftrap voor andere acties wordt gegeven. ,,Het is ondemocratisch. Lobbyisten hebben veel te veel invloed en daar kan de gewone burger weinig tegen beginnen.'' Van Wakeren: ,,Dat is ook het fundament van onze kritiek: Europa staat te ver van de mensen af. De basisgedachte is goed, maar verder gaat het vooral om economische samenwerking.''

In 1997 was de interesse voor de EU groter: tienduizenden demonstranten trokken uit heel Europa naar Amsterdam voor een demonstratie en tegenconferenties, die door het Platform voor een Ander Europa werden georganiseerd. In het platform was een groot aantal politieke en maatschappelijke organisaties vertegenwoordigd en het werkte samen met autonome en anarchistische groepen. ,,Er was het idee dat er nog iets te doen viel, omdat toen het Verdrag van Amsterdam [over bestuurlijke hervorming van de Unie, red.] werd gesloten'', zegt Kees Hudig. ,,Nu is de Europese Unie een voortratelende machine. Veel mensen hebben het idee dat er geen invloed meer valt uit te oefenen.''

Bovendien besloten de regeringsleiders hun halfjaarlijkse toppen niet meer in het voorzittende land, maar in Brussel te houden waardoor de afstand – letterlijk en figuurlijk – tussen publiek en politiek groter is geworden. Alleen de ministeriële `benen-op-tafel' bijeenkomsten worden hier gehouden, verzucht een activist. ,,De wervende kracht van subtoppen is veel minder, zowel in eigen land als in het buitenland'', zegt David Vervoort van het Leidse anarchistische collectief Eurodusnie.

Daarbij heerste er onder eurosceptici onvrede over het `tophoppen'. ,,We volgden de agenda van de tegenpartij, die bovendien steeds vaker de politie was, en kwamen in een spiraal van geweld terecht. Daardoor kwam de boodschap die we hebben niet naar buiten'', meent Bert van Wakeren. ,,We konden het op die manier nooit lang volhouden.''

Tijdens dit voorzitterschap hebben de verschillende actiegroepen besloten dat het dan ook vooral om gedecentraliseerde, creatieve en feestelijke acties moet gaan, waarbij ,,de toppen nog alleen een kapstok zijn''. Dat moet ook de interesse en betrokkenheid van de lokale bevolking vergroten, bekent Rampenplan.

Naar mate het Nederlandse voorzitterschap nadert, krijgt de actiekalender steeds meer vorm. In Maastricht bereidt het Kollectief Rampenplan in juli een festival voor dat ,,vooral informatief'' zal zijn en burgers ,,een kritische kanttekening zal geven bij het hele Europese project''. Milieudefensie grijpt de top in Maastricht aan om een zomerschool voor Europese milieuactivisten te organiseren om zo ,,iets op energie- en klimaatgebied te bereiken'' en stuurt minister Van Geel `flessenpost'. En in Groningen organiseert een gelegenheidcoalitie van verschillende noordelijke actiegroepen, N10, een grote demonstratie tegen `Fort Europa' tijdens de Integratie-top op 10 november.

Yvonne van EuNee is vooralsnog enthousiast over de manier van actievoeren. De groep plakte posters en deelde folders uit om Utrechtenaren te attenderen op de feestelijke anti-EU-demonstratie van vandaag. Daarbij wilde de gemeente de route in eerste instantie niet goedkeuren, wat extra publiciteit opleverde. ,,Een interessant mechanisme, daardoor is het gaan leven'', zegt ze. Wat er op de spandoeken komt te staan, is nog wel een probleem: ,,In die teksten kun je er nooit diep op ingaan. En het blijft moeilijk om de Europese Unie goed naar buiten te brengen.''