UEFA van grotere waarde dan EU

De Nederlandse bestuurder Jeu Sprengers vervult drie functies op het EK voetbal. Hij is als voorzitter van de KNVB bij het Nederlands elftal betrokken, hij is penningmeester van de UEFA en vice-voorzitter van het organisatiecomité. ,,Portugal is een vrijstaat voetbal. Het is een voorrecht hier te zijn.''

Jeu Sprengers had deze week twee meevallers. Woensdagavond stond hij in zijn functie van KNVB-voorzitter op het veld van Braga, waar het Nederlands elftal zich een paar minuten eerder via de achterdeur voor de kwartfinale van het EK voetbal had geplaatst. Hij omhelsde de spelers en zocht in de kleedkamer de geplaagde bondscoach op. Was hij daar wel op zijn plaats? Zo wordt hij snel vereenzelvigd met een `bobo', de weinig vleiende betiteling voor een blije bestuurder die zich geregeld tussen de zwetende sporters mengt.

,,Ik vertegenwoordig al elf jaar meer dan een miljoen leden en vond een persoonlijke feliciatie op zijn plaats'', antwoordt hij met Limburgse tongval in de lobby van het UEFA-hotel in het centrum van Lissabon. Na de uitschakeling voor het WK in 2002 uitte Sprengers nog forse kritiek op de mentaliteit van de internationals, waarop die op hun beurt weer pissig reageerden. Waar bemoeide hij zich mee? Laat hij zich met zijn eigen zaken bemoeien, was de teneur van de reacties. ,,De plooien zijn inmiddels gladgestreken. Ik heb met Frank de Boer, de aanvoerder van Oranje, alles uitgesproken. Zand erover.''

De UEFA is de Europese voetbalfederatie die samen met de Portugese bond en de Portugese overheid het EK voetbal organiseren. Sprengers is penningmeester van de UEFA en tevens vice-voorzitter van de joint venture die Euro 2004 in goede banen moet leiden. Uit hoofde van deze functies zat hij donderdagavond op de eretribune in Lissabon naar het kwartfinaleduel Portugal-Engeland te kijken. Het gastland won en de de UEFA-bestuurder was toch wel een beetje opgelucht, geeft hij the day after the night before bijna stiekem toe.

,,Ik ben een fan van het Engelse voetbal, maar ik kan niet ontkennen dat elke organisatie hoopt dat het gastland lang in het toernooi blijft. Kijk naar België, dat bij Euro 2000 al in de eerste ronde werd uitgeschakeld. De beleving was daarna een stuk minder. Gelukkig kwam Nederland verder en ging het EK niet als een nachtkaars uit. Toen Portugal in de eerste wedstrijd verloor van Griekenland dacht ik: `het zal toch niet gebeuren'. Als ze in de eerste ronde waren uitgeschakeld, zouden de hoogwaardigheidsbekleders zich hardop hebben afgevraagd of alle investeringen wel de moeite waard waren geweest. Nu kan het toernooi niet meer stuk, ook in voetbaltechnisch opzicht. De eerste week had ik mijn twijfels over het niveau, mede door de hitte, maar nu krijgen we elke avond geweldige wedstrijden voorgeschoteld. En het einde is gelukkig nog niet in zicht.''

Sprengers verwijst naar de kleurrijke speellocaties die bij elkaar een miljard euro hebben gekost. ,,Aan die investering heeft men hier wel het EK te danken. De Portugese regering stond garant voor de bouw of verbouw van tien stadions. Tweederde van de totale investeringen is hier door de overheid betaald. Daarom durfde de UEFA het risico aan. De goodwill is hier enorm. De Portugezen verdienen het succes. Dit land is een vrijstaat voetbal. Het is een voorrecht hier te zijn. De mensen zijn in een staat van euforie. Ik word wel eens voor een strenge boekhouder versleten, maar besef terdege dat saamhorigheidsgevoel niet in geld is uit te drukken.''

Het is dezelfde hulp en medewerking die Sprengers in de voorbereiding op Euro 2000 heeft gemist bij de Nederlandse overheid. Met terugwerkende kracht hekelt hij de Haagse politiek. ,,Met iets meer steun hadden wij het EK ook zonder België kunnen organiseren. Maar wat denk je? Wij kregen al na drie weken een rekening van drieduizend gulden voor veiligheidskosten. Dat steekt wat schril af bij de Portugese situatie, vind je ook niet? Het is een grove schande dat de Nederlandse regering niet door had dat ze met Euro 2000 in economisch opzicht goud in handen had. De impact van het voetbal wordt bij ons geweldig onderschat. In Roemenië kent niemand de premier van Nederland, maar daar kunnen de straatjongeren wel vijftien namen van Oranje-spelers opdreunen.''

Sprengers noemt nog een voorbeeld van laksheid. ,,De KNVB heeft het WK onder 21 jaar voor de poorten van de hel kunnen wegslepen. Een groot toernooi met 24 landen uit de hele wereld. Oké, ik weet ook wel dat er geld bij moet, maar wat geeft dat? De KNVB gaat het volgende zomer financieren uit de winstpot van Euro 2000. Denk even na: de beste jeugdspelers uit de hele wereld komen in ons landje voetballen. Een geweldige stimulans voor de kinderen en dus goed voor onze samenleving. Hopelijk krijgen we hiervoor wel steun.''

Sprengers vertelt over zijn plannen met België het WK in 2018 te organiseren. ,,Niet dat we veel kans maken, maar dat doet er niet toe. Als promotie van Nederland kan ik me geen beter doel wensen. Komt er een kamerlid naar me toe, die vraagt of ik wel realistisch ben. Zeg ik: `we kunnen het toch proberen'. Zo'n campagne levert altijd positieve publiciteit op. Hij begreep het niet en dat is kenmerkend voor de geestesgesteldheid van de Nederlandse overheid.''

Nee, dan Portugal, wat het hele land deze maand in de ban lijkt van futebol. Sprengers is zeer te spreken over de samenwerking tussen de UEFA en de plaatselijke wedstrijdleiding. Minpuntjes zijn er wel, maar niet noemenswaardig, zegt de beroepsrekenaar van de Europese bond. De files in in de spitsuren op de rondwegen van Porto en Lissabon zijn onvermijdelijk. ,,Toen ze door onze directe bemoeienissen – de formule van de joint venture – bevrijd waren van de gedachte dat ze financieel risico liepen, kregen ze een houding van: `wij gaan het mooiste van het mooiste maken'. Toen ben ik wel even op de rem gaan staan. Wij organiseren anders dan zij. De Portugezen missen de habitus van alles wat je afspreekt moet je opschrijven. Wij zijn het land van de boekhouders. Ik ben niet voor niets al de vierde Nederlandse penningmeester van de zes die de UEFA er in vijftig jaar tijd versleten heeft. Dus heeft het wel eens gebotst met de lossere stijl van de Portugezen. Een paar hebben de deuren gewapperd, voor de rest is er geen wanklank gevallen.''

Sprengers noemt Euro 2004 ,,de melkkoe van de UEFA''. In vergelijking met de Champions League – het Europese bekertoernooi dat vooral de clubs financieel gewin biedt – is het Europese landentoernooi een bijzonder lucratief evenement. Met dank aan het televisiecontract dat ongeveer 540 miljoen euro heeft opleverd. Onderzoekers hebben voorgerekend dat circa 12 miljard kijkers in totaal op het EK zullen afstemmen. ,,Voetbal moet van het volk blijven. Het is daarom ondenkbaar dat een EK of een WK achter de decoder verdwijnt. We mogen nooit onze achterban verwaarlozen. Dan vermoorden we onze eigen kip.''

Sprengers ontkent dat het EK een commercieel circus is, waarbij de sportieve en culturele belangen ondergeschikt zijn. Hij rekent voor dat vooral de kleine landen profiteren van de netto winst van circa 540 miljoen euro. ,,Een kwart gaat naar de zestien deelnemende landen. Een kwart gaat naar de begroting van de UEFA, over vier jaar uitgesmeerd. En meer dan de helft gaat naar de 52 aangesloten voetbalbonden in Europa. Van IJsland tot Kazachstan: iedereen profiteert mee. Duitsland krijgt evenveel als Liechtenstein. En weet je dat Letland met een gelijkspel hier op het EK toch al gauw zo'n 33.000 euro verdient.''

Sprengers, de verantwoordelijke man op het gebied van financiën bij de UEFA, noemt zichzelf dan ook liever ,,een hulpverlener dan een boekhouder''. En hij is ,,een Oost-Europadeskundige'' geworden door zijn bezoekjes aan kleine en hulpbehoevende voetballanden als Moldavië en Oekraïne. ,,Ik reis me rot. Ik moet alleen nog een keer naar Armenië, verder ben ik overal geweest. Ik heb er bijna een dagtaak aan om te controleren of alle bijdragen goed besteed worden. We willen niet dat de exploitatietekorten worden gedicht. Het geld moet geïnvesteerd worden in betere voorzieningen. Zo heeft Letland zich dankzij ons geld kunnen kwalificeren voor het EK. Ze hebben kunstgrasvelden kunnen aanleggen, bijna een noodzaak in landen met een koud klimaat. Verder verwachten we veel van ons project van de mini-pitches. Wij noemen het trapveldjes. Een land als Noorwegen heeft al 800 van die dingen. Zo willen we het straatvoetbal stimuleren. ''

Het ontwikkelingswerk van de UEFA staat volgens Sprengers in schril contrast met het beeld dat de buitenwereld van de Europese voetbalbond heeft. ,,Wij worden voor geldwolven versleten, het zij zo. Laat ons maar lekker geld naar de Oeral blijven brengen. Weet je wie de financiële powerplayers van de voetbalsport zijn? De grote clubs, dat zijn de ergste `vergelers'. Zij zijn de mastodonten van deze tijd. Een club als VVV uit Venlo, waarvan ik ook een paar jaar voorzitter heb mogen zijn, heeft geringe schulden vergeleken met de grote clubs waarvan ik de namen maar even niet zal noemen. En dan nog verlangen ze dat de landenploegen worden afgeschaft, ongehoord! Ze willen ook dat de bonden voortaan geld betalen voor het afstaan van `hun' internationals. Belachelijk!

,,Onze voorzitter heeft vlak voor het EK nog boos gereageerd en terecht natuurlijk. `Over my dead body', zei Johansson. Zonder landenploegen vermoordt het voetbal zijn identiteit. Kijk nou om je heen in Portugal. Wat is er mooier dan al die supporters uit al die verschillende landen die samenklonteren op een stadsplein? En kijk naar de gelukkige gezichten van de Portugezen in de straat. Ik weet ook wel dat die miljard euro van de stadions ook in nieuwe ziekenhuizen had kunnen worden geïnvesteerd, maar dit land heeft door het EK meer elan gekregen en dat is ook wat waard.''

Sprengers hoopt hierna nog een WK en een EK mee te maken, voordat hij in 2006 als 70-jarige volgens de regels van de UEFA de pensioengerechtige leeftijd bereikt. Hij voelt zich een bevoorrecht mens. ,,Ik vroeg me vroeger wel eens af: `hoe kan ik me nuttig maken?' Nu voel ik me soms een radartje in een systeem dat een beter Europa aan het maken is. De UEFA is voor veel mensen van grotere waarde dan de EU, echt waar. Mensen die het belang van voetbal onderschatten, maken een grote vergissing. Zolang er elf miljoen mensen naar Nederland-Tsjechië kijken, weet ik wat er leeft in de samenleving.''