Met een coach je goddelijke ik ontdekken (Gerectificeerd)

Er zijn weinig politici met een personal coach, maar voor advocaten, ambtenaren en managers is het vaak beleid om ze met een coach inzicht in zichzelf te laten krijgen.

VVD-minister Gerrit Zalm heeft een coach, VVD-staatssecretaris Mark Rutte heeft dezelfde coach, en VVD-staatssecretaris Annette Nijs had hem ook, totdat ze twee weken geleden moest aftreden na een te eerlijk interview over haar verstandhouding met CDA-minister Maria van der Hoeven. Die coach, Yan de Rooy, moest toen ook weg. Hij had van te voren tegen de interviewers gezegd dat Nijs ruzie had met Van der Hoeven.

Doordat Yan de Rooy in het nieuws kwam, lijkt het of een coach – een personal coach, iemand die één op één iemand anders steunt – iets voor politici is. Dat is niet zo. Het is iets voor het zakenleven, voor de gezondheidszorg, voor de overheid. Daar krijgen steeds meer mensen een coach, om te voorkomen dat ze hun werk minder goed gaan doen. Dat Gerrit Zalm een coach heeft, is volgens een VVD-woordvoerder, ,,zijn eigen keuze'. En het was Zalms idee om Rutte en Nijs ook naar De Rooy te sturen. Maar coaching van ministers en staatssecretarissen is geen beleid van de VVD. En dat is het ook niet van het CDA of van de PvdA.

Coaching van topambtenaren en docenten, van artsen, advocaten en managers is steeds vaker wél beleid. ABN Amro, de gemeente Amsterdam en het Erasmus Medisch Centrum – drie willekeurig gekozen organisaties – laten werknemers coachen om inzicht in zichzelf te krijgen, een betere baas te worden, een aangenamere collega te zijn. De woordvoerder van de raad van bestuur van Erasmus MC: ,,Hoogleraren zijn helden in hun eigen vak, maar als hoofd van hun afdeling kunnen ze volledig de mist in gaan. En dan snappen ze soms niet dat het ook aan henzelf ligt.' Wim Bosma, hoofd executive development van ABN Amro: ,,De prestaties van een onderneming zijn gerelateerd aan de kwaliteit van het leiderschap. Dus investeren wij in de ontwikkeling van dat leiderschap.'

Advocaten van DLA SchutGrosheide in Amsterdam kunnen sinds een paar jaar ook een coach krijgen. Dat is geregeld door Robert Hein Broekhuijsen toen hij managing partner van DLA SchutGrosheide was en hij, zoals hij het zegt, tegen twee problemen aanliep: 1. oudere advocaten die na 20 jaar op hun top zitten en zich afvragen of ze zo nog 20 jaar willen doorgaan, en 2. jonge advocaten die niet weten of ze wel geschikt zijn voor het vak. Robert Hein Broekhuijsen: ,,We zijn begonnen met de eerste groep. Het is nu beleid bij ons dat we tegen iemand kunnen zeggen: je hebt iemand nodig die je helpt.'

Zelf liet Robert Hein Broekhuijsen zich coachen toen hij vier jaar het kantoor had geleid en moest beslissen of hij weer alleen advocaat wilde zijn of zou doorgaan als bestuurder. Hij volgde tien sessies bij Converge in Hoofddorp, een bedrijf dat zich erop toelegt om mensen beter in hun werk te laten functioneren. Hij vond het ,,aangenaam om iemand te hebben die je helpt de stukken van je eigen spiegel in volgorde te leggen, zodat je er beter in kunt kijken'. Na de coaching wist hij dat hij bestuurder moest blijven. Broekhuijsen zit nu in de leiding van DLA, waarmee SchutGrosheide net gefuseerd is. ,,Meer dan 2.500 advocaten in 23 landen, en ik ben een van de drie leden van de raad van bestuur.' Hij is ook nog advocaat.

Converge begon in 1993 als een bedrijf in outplacement en loopbaanadvies, maar ontwikkelde zich in de richting van coaching doordat de ,,behoefte steeds sterker werd om preventief te werk te gaan in plaats van curatief'. Dat zegt Katinka Habermehl-Reuling, die de coach van Robert Hein Broekhuijsen was. Haar eigen loopbaan begon bij Randstad, waar ze ruim voor haar dertigste manager was. Ze nam ontslag toen ze kinderen kreeg en niet een dag per week minder kon gaan werken. Ze kreeg een baan bij het outplacement-bureau Claessens, dat in de recessie van begin jaren '90 bedrijven hielp andere banen te zoeken voor werknemers die weg moesten. Katinka Habermehl: ,,Coaching begon door te zetten toen eind jaren '90 de krapte op de arbeidsmarkt begon. Toen gingen bedrijven zich afvragen hoe ze hun mensen konden houden.'

Het was niet alleen de hype van de nieuwe economie die coaching populair maakte. Wat ook hielp, zegt Katinka Habermehl, was de veranderende opvatting over het nut van psychotherapie en de lagere vergoeding van de kosten ervan door de verzekering. Psychologen vestigden zich als coach en hielpen de in midlifecrisis verkerende professional niet meer als patiënt, maar als cliënt op rekening van de zaak.

Converge heeft coaching als opleiding laten erkennen door de Nederlandse Orde van Advocaten en de Koninklijke Notariële Broederschap. Advocaten en notarissen die zich laten coachen krijgen er 12 van de 18 bijscholingspunten voor die ze elk jaar moeten halen. Sinds vorig jaar is er ook een Nederlandse Orde van Beroepscoaches, de Nobco, waarvan coaches lid kunnen worden als ze aan bepaalde voorwaarden van opleiding en ervaring voldoen. Want dat is het probleem van de snelle opkomst van coaching, zegt Alex Engel van de Nobco. ,,Iedereen kan zich coach noemen.' Bij de Nobco zijn nu 225 beroepscoaches aangesloten. Alex Engel denkt dat er in Nederland ongeveer 2.500 mensen zijn die het beroep serieus uitoefenen, vaak naast hun werk als psychotherapeut of trainer.

Fons Driessen kwam op het idee om coach te worden bij zijn afscheid van Wavin, waar hij twaalf jaar bestuursvoorzitter was geweest. Wavin, 4.500 werknemers in 24 landen, maakt kunststof leidingsystemen. Fons Driessen: ,,Het hoofd personeelszaken was de enige die eerlijk tegen me was. Hij zei dat ik voor een ex-McKinseyman niet erg goed was geweest in strategie. Maar, zei hij, je was een coachende ceo. Daar zit je kracht.' Ceo staat voor chief executive officer. Driessen zocht in het woordenboek op wat coach precies betekende en begreep dat dát was wat hij wilde. ,,Ex-ceo's zoals ik krijgen commissariaten, maar je hoort zelden iemand zeggen dat het ze inspireert. Ik help mensen, dat is veel interessanter.'

De klanten vooral andere ceo's – kwamen vanzelf, zegt Fons Driessen. Maar hij deed zijn werk eerst niet goed, vond hij. ,,Ik gedroeg me als Aristoteles, of als Dick Advocaat. Mannen die zeggen hoe het moet. Ik moest leren om me te gedragen als Socrates, de man die vraagt: hoe zou je het beter doen?'

Fons Driessen ging daarvoor naar The Motivation Management Service Worldwide Institute in Californië, een opleiding die zo staat het op de website – mensen helpt ,,hun authentieke zelf te ontdekken' en te leven naar ,,waarden als integriteit, eerlijkheid, respect, betrouwbaarheid, verantwoordelijkheid' enzovoort. Sinds die tijd, zegt Fons Driessen, heeft hij zijn roeping gevonden. Twee jaar geleden sloot hij zich aan bij Boer & Croon Strategy and Management Group. Op dit moment coacht hij ongeveer 25 mensen, ceo's van grote bedrijven, maar ook senior managers uit de publieke sector en professionals, bijvoorbeeld advocaten.

Wim Bosma van ABN Amro zegt dat hij voor de 250 topmanagers van de bank een aantal ,,top-coaches' heeft geselecteerd, van wie ze vrijwillig gebruik kunnen maken. Wel wordt aanbevolen om het te doen, onder andere door een persoonlijke brief van bestuursvoorzitter Rijkman Groenink, die zelf ook gecoacht is. De top-250 van ABN Amro, zegt Wim Bosma, wordt het ene jaar beoordeeld met de `360-graden-methode' – hoe scoort een manager volgens zichzelf en volgens anderen op leiderschapsdimensies en het andere jaar met de style-and-climate-methode: wat vinden ondergeschikten van de stijl van leidinggeven en het effect ervan op de omgeving. ,,Zo krijgen ze een beeld van hun sterktes en zwaktes. En met een coach kunnen ze aan die zwaktes wat veranderen.' Een ideale ABN Amro-manager is betrokken, eerlijk, weet mensen achter zich te krijgen, geeft richting, enzovoort.

,,Ik hou mensen voor dat ze hun baan hebben gekregen door hun IQ', zegt Fons Driessen, de ex-ceo van Wavin. ,,Ze maken promotie door hun EQ, hun emotionele intelligentie. Maar ze worden pas gelukkig als ze hun SQ in hun werk kunnen betrekken.' SQ staat voor spirituele intelligentie.

Fons Driessen: ,,Ik help mensen het hogere in zichzelf te ontdekken, hun goddelijke ik.' Hoe doet hij dat? ,,Het concept waarmee ik mensen altijd stil krijg is dat van de kubus. De lengtelijn is die van de carrière, de breedtelijn die van de ervaring. Maar daarmee ben je er niet. Letterlijk inhoud krijg je pas met de hoogtelijn. En daar horen vragen bij als: waar doe ik het voor, wat geeft me energie?'

Coaching duurt meestal acht gesprekken van ongeveer twee uur, verspreid over een aantal maanden. Vaak komen er persoonlijkheidstesten bij. De kosten lopen uiteen van 200 tot 1.500 euro per gesprek.

Rectificatie

Foto Habermehl

De foto van personal coach Katinka Habermehl bij het artikel Met een coach je goddelijke ik ontdekken (26 juni, pagina 2) is niet gemaakt door Eric Brinkhorst, maar door Evelyn Jacq.