Madonna, pardon, Esther en het geheim van de kabbala

Popster Madonna heeft zich helemaal `bekeerd' tot de joodse mystieke stroming de kabbala, blijkt nu ook uit haar naamsverandering. Steeds meer sterren raken `verlicht'. Waarom, vraagt Paul Steenhuis zich af. En: wat is de kabbala?

Het was nieuws vorige week: Madonna wil zich voortaan liever Esther laten noemen, en streeft naar een bescheidener, minder sexy imago op het podium. De 45-jarige popster deed die uitspraken vorige week in een interview voor de Amerikaanse televisiezender ABC. Ze legde uit dat ze genoemd wil worden naar de joodse vrouw uit het Oude Testament naar aanleiding van haar studie van de joodse mystieke stroming van de kabbala.

Dat megapopsterren zich inlaten met mystiek is niets nieuws. Ze worstelen met hun beroemdheid, rijkdom, voelen zich eenzaam, losgezongen van het leven. Mystiek en spiritualiteit, waarin het opgaan van het ego in de kosmos op onorthodoxe wijze wordt nagestreefd, hebben grote aantrekkingskracht.

De Beatles en Mick Jagger en Brian Jones van de Rolling Stones raakten eind jaren zestig in de ban van de oosterse mystiek, zoals die uitgedragen werd door de Indiase goeroe Maharashi. Maar toen die de Beatles voorstelde om uit menslievende overwegingen een kwart van hun inkomsten af te staan aan het goede doel, namelijk de Maharashi zelf, was het snel gedaan met de mystieke droom van de Britse popsterren, schreef mystiekkenner en auteur van het boek One Minute Mystic Simon Parke vorige maand in de Britse krant The Independent.

De geschiedenis herhaalt zich, maar dan anders. Madonna, en haar man de filmregisseur Guy Ritchie, en Britney Spears, en Mick Jagger, en filmster Demi Moore, en voetballer David Beckham en zijn vrouw Victoria, en ook de Nederlandse voetballer Edgar Davids: ze hebben zich allemaal in de afgelopen tijd `bekeerd' tot de kabbala. Ze dragen in ieder geval allemaal het rode wollen armbandje aan de linkerpols, dat bij de moderne kabbala-stroming hoort. Het draadje kost zo'n 50 euro, en het beschermt je tegen de `negatieve energie' van mensen die jaloers zijn op je succes en beschermt je tegen het Boze Oog, is het idee.

UIT DE KLEREN

Madonna, pardon Esther, is de meest uitgesproken kabbala-aanhangster. Aan haar recente uitspraken is goed af te lezen hoe serieus haar veranderde houding is – hoe sterk de overgang is van een `material girl' naar een `spiritual girl', zoals een Britse krant al grapte. In plaats van een egocentrische seksbom wil ze liever een onbaatzuchtige niet-seksbom zijn, die de levenswijsheid, het licht dat zij aan de kabbala ontleent, graag met ons wil delen. `Ontvangen om te delen' is een van de kabbala-slagzinnen.

Over het afscheid van haar sexy imago zei ze vorige week: ,,Ik ben ten minste de afgelopen tien jaar bezig geweest mijn kleren uit te trekken als ik werd gefotografeerd, ik heb grove taal gebruikt op de televisie, dat soort dingen, weet je. Niet dat ik er spijt van heb, maar het is gewoon... Ik bedoel iedereen trekt nu zijn kleren uit. En wat dan, weet je? Ja, wat dan?''

Door in (weliswaar door modegoeroe Jean-Paul Gaultier ontworpen) bh's op te gaan treden, heeft ze zelf de stap naar `verbloting' van de vrouwelijke popster een flink eind verder geholpen. De feministes raakten niet uitgeschreven over Madonna's eigengereide uitbeelding van vrouwelijke seksualiteit en macht.

Sexy en rebels zijn, dat was haar handelsmerk sinds Louise Ciccone alias Madonna begin jaren tachtig aan haar carrière als wereldster begon. Haar eerste nummer één hit in de VS was `Like A Virgin'; haar tweede grote hit was `Material Girl', waarbij ze het uiterlijk van de platinablonde seksbom Marilyn Monroe aannam. En ze bracht een boek met blootfoto's van haarzelf uit, met de duidelijke titel SEX, om maar een paar wapenfeiten te noemen.

Ze deed dat allemaal met een missie, legt ze uit – maar of dat doel helemaal zuiver was, trekt ze nu in twijfel. Madonna: ,,Ik dacht dat ik de mensheid aan het bevrijden was, maar [...] ik bood geen alternatief. [...] Ik zei: `Kijk, waarom zijn het alleen mannen die vrouwen objectiveren tot seksuele wezens. Ik wil dat ook doen.' Dat element zat er in, maar er zat ook een element in van exhibitionisme en zeggen: `kijk naar mij'. Zo altruïstisch was het niet. Dat moet ik toegeven.''

ONBAATZUCHTIG

In de door haar opgeworpen vragen en kritiekpunten `wat nu', `ik bood geen alternatief' en `ik was niet altruïstisch' ligt al het antwoord besloten op de vraag wat de kabbala Madonna te bieden heeft – en wat Madonna de wereld weer te bieden heeft. De kabbala is het alternatief! Daar word je een onbaatzuchtig, beter mens van. Zo simpel is het. Madonna's man, Guy Ritchie, zei dat ook, eerder deze maand, in een interview in The Times, waarin hij uitlegt hoe Madonna en hij aan de kabbala geraakten, en dat het geen cult en geen religie is. ,,Het gaat gewoon over hoe je een fatsoenlijk mens kunt zijn'', zonder religieuze dogma's, zegt hij.

Aha. Blijft de vraag: wat is dan die kabbala waar Madonna en haar medesterren zo'n reclame voor maken?

Kabbala is, zoals gezegd een joodse mystieke stroming, duizenden jaren oud, die voortkomt uit de bestudering van het joodse heilige boek de Torah. Mystici houden zich niet aan de letterlijke tekst van heilige boeken, ze proberen tussen de regels van de heilige teksten allemaal verborgen boodschappen te vinden, aldus Parke in de Independent. Kabbala betekent `traditie' en `ontvangen'. Binnen de kabbala is niet alleen bestudering van het heilige boek de Torah belangrijk, maar wordt ook nadruk gelegd op de familie en het eren van god, schrijft Parke. Kabbalisten hopen de mens een zuiverder karakter en ziel te bezorgen, ze willen goede daden en godsbesef stimuleren en het contact tussen het hogere en het alledaagse leven bevorderen.

In zijn puurste vorm, aldus nog steeds Parke, biedt de kabbala de mogelijkheid menselijke karaktertypes te koppelen aan de Onkenbare God – het goddelijke in de mens en het menselijke in god wordt benadrukt. De Onkenbare God heeft zich kenbaar gemaakt op 10 verschillende manieren, en al die verschillende manifestaties of Sefirot zijn te koppelen aan een type mens. Hoe beter je jezelf kent, hoe dichter je bij god kunt komen, en deel uitmaken van het grotere, goddelijke geheel. Mensen helpen die universele kwaliteiten in zichzelf te vinden, en te delen met de wereld, is een van de doelen van de kabbala.

Traditioneel werden al die geheime wijsheden mondeling doorverteld, maar in de dertiende eeuw was er de Spaanse rabbijn Moses de Leon van Granada, die ze opschreef in de Zohar, een tientallen delen dik sleutelwerk.

Lange tijd is de kabbala een min of meer exclusieve joodse aangelegenheid gebleven. Eigenlijk mogen alleen `bescheiden' joodse mannen van boven de 40 jaar in de geheimen van kabbala ingewijd worden. Maar de joodse verzekeringsagent Fievel Gruberger uit New York zag vorige eeuw het licht. Hij veranderde zijn naam (in Philip Berg), begon de kabbala te bestuderen, werd rabbijn en stichtte 30 jaar geleden in Los Angeles het Kabbala Centrum, dat hij nu, als 75-jarige, nog steeds leidt. Hij is degene die de wijsheden van de kabbala ook nadrukkelijk buiten de joodse kring verbreidde en vermarktte – er is ook kabbala-water (`Eeuwen van wijsheid in elke druppel') en kabbala-schoonheidscrème, te koop via de website van het centrum www.kabbalah.com. Hij is het ook die Madonna en haar man ervan overtuigden dat kabbala ook voor hen de weg naar spirituele verheffing is, aldus Guy Ritchie in The Times. De familie Ritchie heeft miljoenen euro's geschonken aan Bergs nieuwe kabbala centrum in Londen.

Sommige orthodoxe rabbijnen hebben zich al afgekeerd van deze `kabbala-light' zoals rabbi Bergs versie van de kabbala genoemd wordt. Maar succesvol is de nieuwe variant hoe dan ook. Philip Bergs zoon rabbi Yehuda Berg schreef al veel boeken over deze in Hollywood geboren kabbala, zoals The Power of Kabbala. Aanprijzing van Madonna op het omslag: `No hocus-pocus here.'

Persoonlijke vervulling, nooit meer financieel gebrek, geen ziekte, contact met de hele kosmos, delen in het licht en de energie van god – dat is allemaal voor je weggelegd als je de kabbala volgt, aldus Yehuda Berg. Daarvoor moet je wel een spirituele verandering doormaken. In feite moet je, zegt hij, `je geestelijke DNA veranderen'. Dat kan onder meer door contact – zien, tasten, als hanger omdoen – met de letters van het Hebreeuwse alfabet, die volgens de kabbalisten al meteen bij de schepping bestonden en energieën belichamen die mystieke krachten bezitten.

Madonna heeft zo'n spirituele verandering doorgemaakt na zeven jaar studie van de kabbala. Ze wil ons het licht brengen. Via haar muziek, haar kinderboeken. Daarom heeft ze nu ook haar naam in Esther veranderd. Esther was de joodse vrouw die licht bracht in de duisternis. Want toen ze door de Perzische koning tot vrouw was verkozen, vanwege haar schoonheid, kon ze voorkomen dat haar joodse volksgenoten werden uitgemoord. Ze bracht de koning op andere gedachten. Esther brengt licht – maar de naam zou ook afgeleid zijn van het Perzische woord voor ster. Ja, Madonna, pardon Esther, weet wat ze doet.