Los van de aarde

`Het druppelvormige toestel, bestuurd door de 62-jarige Melville, koppelde zich op een hoogte van 15 kilometer boven de Mojave woestijn los van het speciaal ontworpen transporttoestel White Knight. Daarna begon het aan een 80 seconden durende klim die het tot op 100 kilometer en 95 meter boven de Aarde bracht.' Een paar mooie zinnen. Als je ze voor jezelf hardop voorleest, krijgen ze iets plechtigs. De toon van Sir Cedric Hardwicke als hij de tekst van War of the Worlds spreekt. Nog mooier wordt het als je het plaatje van het druppelvormige toestel erbij ziet. Een wonder van sierlijkheid. Met zijn smalle, lange vleugels deed het me denken aan dat andere toestel waarin Dick Rutan en Jeana Yeager tussen 14 en 23 december 1986 non-stop om de aarde zijn gevlogen.

Wat zou je liever willen: een paar minuten op 100 kilometer boven de planeet zijn, of in een week aanmerkelijk lager eromheen vliegen. Die keuze wordt steeds moeilijker. Stop the world; I wanna get off! De vraag is dan of je er zo ver mogelijk vandaan wilt, of zo lang mogelijk. Bij de stand van de techniek in dit tijdvak moet je kiezen: zo vér mogelijk, maar niet langer dan een paar seconden, of nog betrekkelijk dichtbij maar dan voor een veel langere tijd. Als het op vliegen aankomt, staan we nog in de kinderschoenen. En vertrouw op de werking van de vrije markt.

Voor alle zekerheid heb ik de hierboven geciteerde gevleugelde uitdrukking ingetikt op de Google zoekmachine. Binnen 0,21 seconden verscheen op mijn scherm een voorlopig overzicht van 10 resultaten, zeer voorlopig want als ik wilde zou ik mezelf ongeveer 562.000 wetenswaardigheden kunnen voorschotelen. Dit is al een aanwijzing voor het motief achter de wens. Het derde van de eerste tien refereert waarschijnlijk aan een popgroep, Glen The Lad, die je meteen alle hoop ontneemt. Ze zingen: no way punk! Maar dit betekent niet dat je moet capituleren. De tekst vervolgt: Don't let the bastards grind you down. Vat het op als een eigentijdse versie van Nietzsche's Was uns nicht umbringt, macht uns stärker. Of wat je verder op dit gebied hebt. Je maintiendrai. Ende desespereert niet. Luctor et emergo. En dan is er ook nog een film, uit 1966. Toen al.

Nee, het is veel eerder begonnen. In 1845, toen hij een jaar of 28 was, trok de Amerikaanse schrijver Henry David Thoreau zich terug in de wildernis van Massachusetts, stichtte een commune die hij Walden noemde, en schreef er een boek over, Walden, or life in the woods. Daarin heeft hij ook een beschouwing over `de krant' als verschijnsel gewijd, het medium dat je ook toen al van voornamelijk het ongewenste op de hoogte hield. Begin er niet aan, is ongeveer de strekking. Als je het bericht over één inbraak, vechtpartij, ongeluk, wat heb je verder, hebt gelezen, heb je ze allemaal gelezen. Thoreau was een van de eersten die ernst maakten met het vertrek uit de moderne wereld. Hij heeft nog een belangrijk boek geschreven, Civil Disobedience, over de plicht tot burgerlijke ongehoorzaamheid, als je geweten je dat voorschreef.

Aan Thoreau denk ik tegenwoordig wel eens als ik in een Amsterdamse tram van het modernste type, de Combino, zit. Daarin zijn televisieschermen aangebracht. Die brengen het nieuws: over de omleidingen, het weer – dat is nuttig – en verder melden ze wat er in het binnenland, het buitenland, de economie en de showbizz is gebeurd. De aandacht van de redactie van dit nieuws richt zich vooral op busongelukken in andere werelddelen en de avonturen en lucratieve contracten van verre popsterren. Terwijl dit allemaal over de trambuis flitst, zit de jeugd te sms'en en kijken oude, gehoofddoekte Turkse en Marokkaanse vrouwen weemoedig naar buiten, waar het regent. Ze denken aan een dorpje op de Anatolische hoogvlakte of in de buurt van Rabat waar de zon schijnt. Tram met televisie! Net als muziek in een lift, of door de telefoon als je ergens `in de wacht' bent geplaatst.

Denk niet dat ik klaag, mopper of zeur. Er is niets aan te doen; en het is niet uitgesloten dat we nog maar aan het begin staan, dat er nog veel meer ongewenste gemakken en verleidelijkheden komen. Een groepsreisje, om te beginnen, in een particulier ruimtevaartuig, en dan met muziek en televisie, het journaal dat je op de hoogte houdt van de bussen en treinen die intussen op aarde tegen elkaar botsen. Je kunt wel denken: stop the world, enz. maar dan klinkt het verstandig woord van Glen The Lad: no way punk!

    • S. Montag