Levenslang voor een telefoontje

Plotseling wordt besmeuring en bedreiging van een minister zwaar opgenomen door Kamerleden en door het openbaar ministerie.

Twee maal werd minister Verdonk (Vreemdelingenzaken) vorige week bedreigd. Een keer met ketchup op straat, en een keer met woorden in een radio-uitzending van RTV-Noord Holland. En beide keren was de reactie opvallend heftig. De Tweede Kamer was vooral woedend over het ketchupincident. Het openbaar ministerie had de vrouwen die ketchup hadden gegooid, nooit vrij mogen laten, zeiden ze tegen minister Donner van Justitie in een spoeddebat. De 22-jarige man die de dag na het ketchupincident de radio belde om te zeggen dat er `van alles' kon gebeuren als Verdonk niet binnen twee weken haar beleid wijzigde, kreeg het Amsterdamse openbaar ministerie aan zijn broek. Het OM eist, met een beroep op een verstoft wetsartikel, levenslang.

Eerst de ketchup. De vrouwen die Verdonk vorige week woensdag belaagden, werden meegenomen en vastgehouden. De volgende dag waren ze weer vrij. Belachelijk, vonden de Kamerleden, Mat Herben van de LPF voorop. Herben refereerde aan Pim Fortuyn, die twee maanden voordat hij werd vermoord een taart in zijn gezicht kreeg. Maar ook de PvdA en GroenLinks vonden dat het OM de zaak niet goed had ingeschat. Waar de Kamerleden aan voorbij gingen, was dat niet het OM maar de rechter-commissaris de vrouwen in vrijheid had gesteld. En toen zeiden de Kamerleden dat het OM ze dan toch maar via een omweg had moeten vasthouden. Want, zei Femke Halsema van GroenLinks, minister Donner is nooit te beroerd om onder het mom van de `bruikbare rechtsorde' de rechten van verdachten aan te tasten. En nu ineens is hij terughoudend.

,,Al knutselend was het wel mogelijk geweest om de verdachten langer vast te houden'', zegt hoogleraar straf- en strafprocesrecht Ybo Buruma van de Universiteit Nijmegen. Eén manier was geweest om de vrouwen pas zo laat mogelijk voor te geleiden bij de rechter-commissaris. Dan hadden ze in elk geval drie dagen vastgezeten. ,,Maar dan ga je voorbij aan het doel van de inverzekeringstelling,'' zegt persofficier Dop Kruimel van het Amsterdamse parket. Het doel is feitenonderzoek. De verdachte wordt gehoord, er worden vingerafdrukken genomen. Alleen, de vrouwen weigerden hun namen te geven. Dat is hun recht. De rechter-commissaris vond het geen reden ze langer vast te houden en stuurde ze met een anonieme dagvaarding naar huis. Hoogleraar Buruma: ,,Als de rechter-commissaris ze niet langer wil vasthouden, zal elke nette officier van justitie ze onmiddellijk in vrijheid stellen.''

Buruma wil niet jij-bakken – dat Kamerleden ineens aan de rechtsorde tornen, zodra hun eigen leven op het spel staat. ,,Ik begrijp heel goed dat nogal wat Kamerleden en ministers griezelige dingen hebben meegemaakt. Ad Melkert die bedreigd werd, Paul Rosenmöller. En ik vind ook dat bedreiging of besmeuring van een politicus ernstiger is dan van zelfs een captain of industry.'' Maar, zegt Buruma: je moet het niet te gek maken. Juist nu, vindt hij, zouden Kamerleden een voorbeeld moeten zijn. Denk, zegt hij, aan Gerrit Zalm. De minister van Financiën kreeg in 1999 tot twee keer toe een vanilletaart in zijn gezicht toen hij de Amsterdamse effectenbeurs heropende. Hij grijnsde breed en liet later weten dat de taart érg lekker was. Buruma: ,,Ik vond hem ineens een krachtig politicus.'' Die relativering zouden Kamerleden nu ook moeten tonen, vindt hij. ,,Nu denk je: wat een bange mensen.''

Jan Suyver van de Nederlandse Orde van Advocaten zegt het iets anders: ,,De orde vindt, net als elk verstandig mens, dat de Tweede Kamer terughoudend moet zijn in individuele zaken.''

De man die de dag na het ketch-

upincident de tiplijn belde van RTV-Noord Holland, hangt nu een levenslange gevangenisstraf boven het hoofd. Normaal, staat er voor bedreiging `met enig misdrijf' een straf van twee jaar. Het OM beroept zich op artikel 95a van het wetboek van Strafrecht. Volgens het OM heeft de man niet alleen de minister, maar de voltallige ministerraad bedreigd. De laatste keer dat het artikel werd gebruikt, was in 1891, door de rechtbank Alkmaar. Dat tegen deze man zo hard wordt opgetreden vindt Buruma wél te begrijpen. ,,Er is een verschil tussen een `ludieke actie' en een serieuze bedreiging.'' Ook de raadkamer van de Amsterdamse rechtbank stelde dat deze bedreiging niet los gezien kon worden van gebeurtenissen uit het verleden, zoals de bedreiging van Fortuyn.

De bedreiger is door de redactie van RTV-Noord Holland zeker tien minuten geïnterviewd. Daarvan zijn, zegt hoofddirecteur Dink Binnendijk, ruim twee minuten uitgezonden. Pas op de vraag van de interviewer wat er zou kunnen gebeuren als Verdonk haar beleid niet wijzigde, zei de bedreiger: `van alles'. Dat lijkt uitlokking. Volgens Buruma maakt het niet zoveel uit dat het dreigement ,,deels geprovoceerd zou kunnen zijn''. Voor de strafmaat kan het wel uitmaken, maar dat is aan de rechter. Buruma: ,,Het OM moet een signaal geven: je hebt een minister niet te bedreigen. Natuurlijk is de tenlastelegging over the top. Maar het is wel creatief.''