Expositie `Bodytalk' mist de samenhang tussen de beelden

Soms zijn er tentoonstellingen waarvan je vermoedt dat ze zijn begonnen met een ondertitel waar later een lekker bekkend etiket op is geplakt. Bodytalk in Museum Beelden aan Zee valt in deze categorie. `De nieuwe figuratie in de Nederlandse beeldhouwkunst van de jaren negentig' – gastcurator Anne Berk schreef er een catalogus over vol. In een gedegen maar wat saaie stijl vertelt ze hoe eind jaren zeventig de modernistische idealen op hun faillissement afstevenden en het autonome, abstracte, vaak hermetische kunstwerk uit de gratie raakte. De postmodernistische golf van `kleine verhalen' stimuleerde kunstenaars weer figuratief te gaan werken. En het menselijk lichaam keerde terug als onderwerp. Niet zoals in body art, pop art of nouveau realisme, maar als verhalenpodium en drager van emoties.

Het lichaam is inderdaad volop aanwezig in Scheveningen. Als ééndimensionale pictogram in Joep van Lieshouts AVL-mannen. Als archetypische moederfiguur, bron van alle leven, in Mark Manders mollige Venus. Als mythische superheld in Hans van Benthems glanzende keramische beelden. Of als primitieve machine in de hoekige, houten beelden van Axel en Helena van der Kraan.

Soms vertellen de figuren verhalen, stellen ze vragen. Het spierwitte jongetje van Antoine Berghs houdt tussen zijn wijsvingers een elastiekje. Test hij de sterkte van het materiaal? Of geeft hij een afstand aan? Met de titel ± kan je beide kanten op. Verraad van Lie van de Werff beeldt precies uit wat de titel aangeeft: afgekeerde gezichten, opgetrokken schouders, blikken van ongeloof. Je kunt nog raden naar wat er aan het verraad vooraf ging, maar de kunstenaar heeft het verhaal zo uitgespeld dat daar amper ruimte voor is.

Dat geldt veel minder voor Michiel Huismans wandelende doos met zes varkensoren en een zaklamp in zijn hand. Behalve gissen naar de betekenis kun je je ook afvragen hoe dit half abstracte, half figuratieve beest in het Bodytalk-concept past. En die vraag dringt zich nog sterker op bij de vormeloze klont rubber, acryl, staal en gips van Liet Heringa en Maarten van Kalsbeek.

Deze afwijkingen van het figuratieve thema zou, net als de wisselvallige kwaliteit van de werken, nog te accepteren zijn als er een overkoepelend verhaal zou zijn. Dat mist echter. Bodytalk hangt als los zand aan elkaar. Afzonderlijke beelden spreken aan, maar Lidy Jacobs, Mark Manders en Tom Claassen overtuigen ook wel zonder tentoonstellingscontext. Nu werkt de aanwezigheid van ander werk bijna storend. De beelden staan plompverloren door de zaal. Ze gaan geen enkel gesprek met elkaar aan en dus ook niet met de kijker, die zich niet anders dan verweesd kan voelen. Uit het catalogusbetoog is geen rode draad gedestilleerd. De tentoonstelling mist daardoor de aardse gronding die ze juist zo graag wil tonen. Bodytalk is doofstom en laat de bezoeker blind in de leegte tasten. Van een museum dat zich al jaren expliciet bezig houdt met figuratieve beeldhouwkunst valt dat tegen.

Tentoonstelling: Bodytalk. De Nieuwe Figuratie in de Nederlandse Beeldhouwkunst van de Jaren Negentig. T/m 26/9 in Museum Beelden aan Zee, Harteveltstraat 1, Scheveningen. Open di t/m zo 11-17u. Entree €6,-. Catalogus €24,95,-. Inl. 070-3585857 of www.beeldenaanzee.nl

    • Edo Dijksterhuis