Buurt kan een psychoot niet helpen

Corporaties zetten regelmatig huurders die overlast veroorzaken uit hun huis. Steeds vaker zijn dat psychiatrische patiënten. ,,Niet alle ex-psychiatrische patiënten kúnnen zelfstandig wonen''

Hij leed aan schizofrenie. Hoorde stemmen in zijn hoofd, gilde 's nachts. Bonkte tegen ramen en deuren. Zeven jaar was hij de buurt tot last. Hester Verbeek van woningcorporatie De Nieuwe Unie laat de foto's zien van de dag dat ze hem uit zijn huis zetten. De toiletpot stukgeslagen. De deurtjes van de keukenkastjes getrokken. De woning kaal, gestript. ,,Het kón niet langer'', zegt Verbeek, hoofd buurt- en wijkbeheer bij De Nieuwe Unie. ,,Maar ik deed het met een knoop in mijn maag. Ik vroeg me af wat er van hem terecht zou komen.''

Woningcorporaties hebben vorig jaar 470 overlastgevende huurders hun huis uitgezet, 9,6 procent meer dan in 2002, zo bleek deze week uit een enquête van de branchevereniging voor corporaties, Aedes. Belangrijkste redenen: gedragsproblemen, lawaai, het houden van een hennepkwekerij en drugsoverlast. De toename van het aantal gedwongen uitzettingen vanwege overlast is al enige jaren gaande. Ging het in 2001 nog om 244 gevallen per jaar, in 2002 steeg dat aantal fors tot 429. Die stijging was het afgelopen jaar minder sterk. Maar dát het nog steeds stijgt baart Aedes zorgen.

Nieuwe trend is volgens de corporaties de steeds groter wordende groep ex-psychiatrische patiënten die overlast veroorzaken voor de buurt en moeten worden uitgezet. De Nieuwe Unie zette er dit jaar alleen al twee uit in de wijk Pendrecht in Rotterdam. Bij drie anderen wordt overwogen een procedure te starten, zegt Verbeek. ,,Ik kan me niet herinneren dat we als corporaties ooit eerder met deze intensiteit en omvang met dit soort problemen bezig waren'', zegt voorzitter van Aedes, Willen van Leeuwen.

Fredy Bal, al 25 jaar werkzaam als woonconsulente bij De Nieuwe Unie, kijkt op haar lijst van `ernstige gevallen'. Er staan 40 personen op. ,,Tien daarvan zijn psychotisch en of verslaafd. Je kan zeggen, het zijn incidenten. Maar tegenwoordig hebben we wel heel véel incidenten.''

Haar collega Hester Verbeek van De Nieuwe Unie vermoedt dat de 40 nog maar ,,het topje van de ijsberg'' zijn, omdat de corporatie pas van ze hoort bij klachten uit de buurt of meldingen van politie of hulpverleners. De Nieuwe Unie probeert te achterhalen om hoeveel mensen het gaat in Pendrecht. ,,Mijn gevoel zegt dat er veel meer mensen hulp nodig hebben dan wij weten.''

Tot tien, vijftien jaar geleden, woonden pyschisch gestoorden vooral in inrichtingen buiten de samenleving en werden ze vaak `platgespoten'. Dat beleid werd humaner en ook door het gebruik van betere medicijnen kwam het accent te liggen op terugkeer in de samenleving. Patiënten moesten zoveel mogelijk zelfstandig gaan wonen, op het terrein van de inrichting of zelfs in `gewone wijken'. ,,Het idee was dat ze dan wat zouden worden opgevangen door de buurt'', zegt Verbeek. ,,Het was de tijd dat je nog aan mensen kon uitleggen `daar woont iemand die het moeilijk heeft, probeer hem een beetje te helpen'. Maar zo zit de buurt niet meer in elkaar.'' Zeker niet in een achterstandswijk als Pendrecht waar 70 procent van de woningen voor de laagste inkomens is. ,,Veel bewoners zijn hier aan het overleven'', zegt Fredy Bal. ,,Die kan je niet vragen een psychotische buurman op te vangen.''

Bovendien: niet alle ex-psychiatrische patienten kúnnen zelfstandig wonen. ,,Sommigen zijn doodziek. Die moet je niet in portieken zetten. Daar straf je ze mee'', zegt Verbeek. ,,Je moet ze iemand geven die elke dag aan ze vraagt `heeft u uw pil genomen', `heeft u boodschappen gedaan'. Eén keer per week met ze koffiedrinken is niet genoeg.''

De oplossing? Hulp op maat, zeggen Verbeek en Bal. Of zoals Verbeek het noemt: ,,24 uur zorg er bovenop''. Probleem daarmee is dat deze hulp volgens de wet niet gedwongen mag worden opgelegd. Nog steeds hoort Verbeek als ze bij het Riagg aanklopt `we kunnen niets doen, want meneer werkt niet mee'. Als niets meer werkt, gaat ze over tot uitzetting. ,,We hebben ook een verantwoordelijkheid voor de buurt.'' Soms is uitzetting ook een signaal ,,om hulp af te dwingen voor deze mensen bij het Riagg''.

Dat laatste lijkt effect te hebben. ,,Er is veel aan het veranderen bij het Riagg'', zegt Marianne van Duijn, directeur van het centrum voor maatschappelijke psychiatrie van GGZ Groep Europoort. Zij geeft toe dat ,,het Riagg lange tijd in een ivoren toren heeft gezeten'' en tendens was te wachten met hulpverlening totdat de `client' naar de zorg toekwam. ,,Maar tegenwoordig werken we met `Assertive Community Teams', teams die samen met vertegenwoordigers van politie, corporaties, GGZ en maatschappelijk werk zélf op zoek gaan naar probleemgevallen. ,,Soms sta je ergens tien keer voor niks aan een deur'', zegt Van Duijn. ,,Maar je moet er naar toe blijven gaan.''

Maar ja, ,,er slipt wel eens iemand tussendoor'', geeft Van Duijn ook toe. Bovendien blijft het volgens haar toch ,,een knelpunt'' als iemand noch een gevaar is voor zichzelf, noch voor de omgeving én geen hulp wil ontvangen. Dan kan je hem volgens de wet niet gedwongen behandelen.

Verbeek en Bal zien daarom meer in woonprojecten waarin wonen en zorg zijn geïntegreerd en probleemgevallen strakker kunnen worden geobserveerd. Zo heeft De Nieuwe Unie onlangs samen met GGZ Groep Europoort in 55+ flat `Valckensteyn' een woonproject gestart waar senioren samen met oudere psychiatrische patienten, onder 24-uurs begeleiding, wonen. Ander voorbeeld: in samenwerking met verslavingszorg Delta Bouman wordt bekeken hoe ex-overlastpanden geschikt kunnen worden gemaakt voor bewoning onder begeleiding door ex-verslaafden en psychiatrische patiënten.

Laatste vraag: wat gebeurt er met de mensen die worden uitgezet? ,,Van de ene weet ik het niet. Van de ander hoorde ik dat hij zich laatst bij het Riagg gemeld had'', zegt Hester Verbeek van De Nieuwe Unie. ,,Maar eigenlijk wíl ik het helemaal niet weten als hij in de goot ligt. Ik zou willen dat hij weer een bedje heeft.''