Ware liefde op de Balkan

In het voorwoord noemt hij zichzelf Balkaniër; iemand die `alvast lid is van een toekomstige vereniging van de uiteenlopende volkeren van de Balkan.' Maar net als iedereen die ooit op de Balkan is geweest, weet Roel van Duijn dat de Balkaniër nooit zal bestaan, evenmin als een vereniging van diverse Balkan-volkeren. Want in een gemeenschap waar een nationale, op leugens gebaseerde identiteit geldt, laat het nuchtere verstand verstek gaan. De bruidenoorlog speelt zich af in het zo'n gemeenschap, in Macedonië. Het verhaalt van de liefdesgeschiedenis van Goce en Myrveta, tegen de achtergrond van de bijna-burgeroorlog die Macedonië in 2001 in zijn greep hield.

Goce is een Slavische Macedoniër en Myrveta is een Albanese Macedonische – en deze uitleg legt ook gelijk het probleem bloot, want Albanese Macedoniërs bestaan niet, ze zijn Albanezen die in Macedonië wonen. Vraag je aan hen wat ze zijn, dan zullen ze altijd Albanees antwoorden – nooit Macedoniër.

Acht jaar lang houden Myrveta en Goce hun relatie geheim – later blijkt dat niet overdreven voorzichtig te zijn. Als ze besluiten hun geheim bekend te maken, en Goce zijn Myrveta meeneemt, komen de mannen uit haar familie haar achterna, met geweren en al. Ze worden gered door de Macedonische dorpelingen; niet omdat zij zo veel om Myrveta geven, maar omdat zij de Albanezen eindelijk weer eens een hak kunnen zetten.

Gemengde huwelijken komen niet veel voor in ex-Joegoslavië. Alleen Bosnië kende veel etnisch gemengde huwelijken, maar dat was voor twaalf jaar geleden de oorlog uitbrak. Sinds de oorlog trouwen ook in Bosnië mannen met vrouwen van `hun eigen soort'. Worden twee mensen van verschillende afkomst verliefd op elkaar, dan is dat op de Balkan per definitie een onmogelijke liefde. En dergelijke liefdes, die door deuren en ruiten gaan, intrigeren Van Duijn – niet voor niets is hij de oprichter van de werkgroep `De kunst van de liefde'. `Ik vind hen topkunstenaars', schrijft hij.

Roel van Duijn wil het geheim van de etnisch gemengde liefde ontrafelen, en vooral wil hij dat de liefde van Goce en Myrveta standhoudt. Hij is ervan overtuigd dat liefde alles overwint. Maar is dat wel zo, in het bijzonder op de Balkan? Bovendien, is de liefde tussen Goce en Myrveta echt of komt zij voort uit een rebels verlangen om, zoals Goce zegt, `de geschiedenis op z'n kop te zetten'?

En dan krijgt Goce ook nog een verhouding. Het nieuws slaat Van Duijn uit balans, maar hij herstelt zich en weet zeer gedetailleerd verslag te doen van de daaropvolgende gebeurtenissen. Het is dit oog voor detail dat het boek lezenswaardig maakt. Van Duijn geeft grappige doorkijkjes in het dagelijks leven, zoals de korso. Aan het eind van de dag gaat overal in het oude Joegoslavië de jeugd de straat op om naar elkaar te kijken. `Een permanente huwelijks- en contactenmarkt, waar iedereen zich op zijn voordeligst laat zien', omschrijft Van Duijn dat heen-en-weer geloop door de hoofdstraat na zonsondergang. De aardigste korso treft hij in Gostivar, Macedonië, `waar de mensen nog gemengd door elkaar lopen', de akeligste korso vindt hij in Pec, Kosovo, `waar de mannen rondjes rijden om hun auto te showen aan de vrouwen die op de stoep langs kapotte huizen wandelen.' Van Duijns oog voor detail heeft ook een nadeel: het werkt storend als Van Duijn uitwijdt over de oorlog. Data, namen, afkortingen (UCKM, UCK, UCPMB) en vele complottheorieën; ze duizelen voor je ogen.

Roel van Duijn: De bruidenoorlog. Gemengde liefde en oorlog in Macedonië. Papieren Tijger, 179 blz. €18,–