Vogels met hoogtevrees

De mens is een broodkruimel op de rok van het universum, wist Lucebert, en de Belgische regisseur Alex Stockman (1962), voormalig medewerker van Humo, weet het ook. In zijn buitengewoon zelfverzekerde debuutfilm Verboden te zuchten loopt de 26-jarige Joris (een zeer onderkoelde Stefan Perceval) enkele dagen doelloos door Brussel. Joris verkeert in wat tegenwoordig een quarter life crisis heet: hij heeft de leeftijd bereikt waarop de mens onherroepelijk op de grenzen stuit van zijn mogelijkheden, die ooit zo eindeloos leken. Hij heeft gefrustreerde ambities als schrijver en musicus (hij zingt door de telefoon het liedje Vogels met hoogtevrees). Hij is zijn vriendin en zijn baan bij de post kwijt en neemt zijn intrek in een hotel in zijn woonplaats; weg, maar toch nog thuis, precies de richtingloosheid waar de film over gaat. Op zijn zwerftochten ontmoet hij Luzie (Stefanie Boden), die er nog slechter aan toe is dan hij. Ze zijn niet zozeer schepen die passeren in de nacht, als planeten die kortstondig om elkaar heen draaien.

Stockman benadrukt voortdurend het verlammende besef van kosmische nietigheid. Hij filmt Joris en de anderen graag van bovenaf, laat hem op de grond liggen en weer opstaan, de lift nemen, trappen bestijgen, en een sleutelscène speelt zich af op het dak van een supermarkt, hoog boven de stad.

Zelden is er zo'n fraai en goed geconstrueerde film over stuurloosheid gemaakt. Stockman bereikt met die simpele motieven niet de religieus-allegorische zeggingskracht van zijn grote voorbeeld Robert Bresson (wie wel?), maar zijn inzet verdient alle lof. Hier en daar sterft de film in schoonheid. De dialogen zijn soms ook iets te gewild literair. Hopelijk durft Stockman zijn tweede film Speed of Love, waar hij nu aan werkt, wat lelijker te maken.

Verboden te zuchten (een mooi minimalistisch credo) wordt nooit deprimerend, omdat uit elk beeld het plezier spreekt van de debutant, die eindelijk al zijn ideeën in de praktijk kan brengen over de plaats van de camera, licht en geluid. Stockman kan prachtig vloeren laten kraken. Het zwart-witbeeld geeft de film een aangename tijdloosheid. En het geeft de film ook iets nostalgisch. Niet zozeer naar de echte goede oude tijd, maar naar een filmtijdperk, waarin de cinema nog zonder verontschuldiging of ironisch opgetrokken wenkbrauw serieus durfde te zijn.

Verboden te zuchten (Alex Stockman, 2001, België), Canvas 23.10-0.50.