`Ontslagvergunning wortel alle kwaad'

Het kabinet wil het eenvoudiger maken om werknemers te ontslaan. Door halvering van de ontslagvergoeding. Slecht plan, volgens arbeidsrechtjuristen over dit onderwerp. ,,Daar zijn dan 166 extra rechters voor nodig.''

Als een maatregel een besparing oplevert van 500 miljoen euro, moet je niet klagen dat de ingreep ,,simplistisch'' is, vindt VNO-NCW directeur Jan Willem van den Braak. Hij heeft het over het voorstel van minister De Geus (Sociale Zaken, CDA) om de ontslagvergoeding voor werknemers te halveren. ,,Er wordt altijd geklaagd dat wetgeving te ingewikkeld is, en nu is het weer niet goed. Voor werkgevers is belangrijk dat er iets gedaan wordt aan de kosten van ontslag van werknemers.''

Van den Braak zegt dit op het jaarlijkse congres van het tijdschrift Arbeidsrecht, dat dit jaar gaat over ontslagvergoedingen. Zijn gehoor bestaat uit enkele honderden advocaten en kantonrechters. In hun vragen klinkt vooral de kritiek door dat een plompverloren aanpassing van één onderdeeltje van het systeem van ontslagbescherming zou kunnen leiden tot het vastlopen van dat systeem. ,,Een volledige herziening van het stelsel, dat willen we allemaal wel, vooral de intellectuelen en de juristen'', zegt Van den Braak. ,,Maar daar is gewoon geen draagvlak voor, dus als je daarop inzet, gebeurt er helemaal niets.''

FNV-bestuurder Agnes Jongerius, die vierkant tegen het voorstel van De Geus is,wijst er op dat het kabinetsplan om de ontslagvergoeding te halveren oorspronkelijk betrekking had op de topinkomens. ,,Het stond onder het kopje `gouden handdrukken' in een stuk van minister Zalm over corporate governance.'' De gelaatsuitdrukkingen van de andere forumleden achter de tafel, twee hoogleraren en een kantonrechter, verstrakken gaandeweg het politieke steekspel van de sociale partners. Hoogleraar Paul van der Heijden vraagt het woord. ,,De wetenschap is het geweten en de spiegel voor het opportunistisch gedrag van de politiek en de belangenbehartigers. Het is in wezen eenvoudig. De kosten van het ontslag van een werknemer zijn voor de werkgever, de overheid óf de werknemer zelf. Of voor een combinatie. Dát moet je regelen als wetgever en daar moet goed over worden nagedacht.''

Dit kabinet schrikt niet terug voor ingrijpende hervormingsmaatregelen – volgens het kabinet noodzakelijk om de gevolgen van de vergrijzing betaalbaar te houden en de arbeidsproductiviteit op te schroeven. Niets wordt gespaard: het prepensioen wordt afgeschaft, de WAO versoberd, en nu is het de beurt aan de werklozen. Het kabinet wil de WW-uitkering beperken en de vergoedingen die kantonrechters nu bij ontslag toekennen wettelijk beperken. Ook moeten deze `gouden handdrukken' worden afgetrokken van de WW-uitkering. Als het ook nog eenvoudiger wordt om werknemers te ontslaan, vooral oudere werknemers, zoals het kabinet wil, zou de doorstroom in de arbeidsmarkt toenemen. Op lange termijn is dat goed voor werkgevers die dan beter kunnen reorganiseren en voor werknemers, vindt het kabinet.

De aanwezigen geloven het kabinet niet voetstoots. Zo zijn ze ervan overtuigd dat verlaging van de ontslagvergoeding niet leidt tot een flexibeler arbeidsmarkt. Als de ontslagvergoeding omlaag gaat, zullen juist meer werknemers hun ontslag aanvechten en lopen de kantongerechten vol. Een aanwezige kantonrechter, Van der Meer, haalt onderzoek van de Raad voor de Rechtspraak aan dat een toename van ruim twintig procent voorspelt. ,,En daar hebben we dan 166 extra rechters voor nodig.''

De wortel van het kwaad is volgens de meeste aanwezigen het zogenoemde `duale stelsel' van ontslagbescherming in Nederland. Om een werknemer te ontslaan moet een werkgever een vergunning (van het CWI) hebben of ontbinding van de arbeidsovereenkomst vragen aan de kantonrechter, die een ontslagvergoeding vaststelt volgens de zogenoemde kantonrechtersformule. Het vergunningsvereiste is in de Tweede Wereldoorlog ingevoerd onder de Duitse bezetter en bestaat nog steeds. De `sluiproute' van de rechterlijke ontbinding wordt pas sinds midden jaren tachtig toegepast. Inmiddels worden er 80.000 ontbindingszaken per jaar gedaan, en evenzoveel ontslagvergunningen afgegeven.

Echte flexibilisering zou volgens de aanwezigen pas ontstaan als de werkgevers geen vergunning meer nodig hebben voor ontslag. Een werkgever is dan vrij om de arbeidsovereenkomst op te zeggen, mits hij de werknemer voldoende compenseert. De aanwezige advocaten, van wie er veel voor werkgevers optreden, verweten VNO-directeur Van den Braak dat de werkgeversorganisatie niet bij het kabinet pleit voor de afschaffing van het vergunningsvereiste, maar genoegen neemt met verlaging van de ontslagvergoeding. De verklaring van het VNO? Pragmatisme. ,,We hebben twintig jaar gepleit voor afschaffing, maar daar is gewoon geen draagvlak voor'', roept Van den Braak enigzins getergd. Hij wijst naar FNV-bestuurder Jongerius. ,,Daar moet je zijn. Het zijn de vakbond en de MKB-ondernemers, die hechten aan de voorspelbaarheid van de ontslagvergunningen, die aan dit systeem vasthouden.''