`Ik word niet door geld gedreven. Ook niet door status'

Na de ineenstorting van de nieuwe economie kregen veel ondernemingen een nieuwe voorzitter of directeur. Wie zijn ze? Hoe denken ze? Wat doen ze? Deze week: Ria van 't Klooster, algemeen directeur van Schoevers, dat nu net weer zelfstandig is geworden.

Ria van 't Klooster wil graag afspreken in de Utrechtse vestiging van Schoevers, omdat ze die zo mooi vindt. Het is het winterverblijf van de familie van Belle van Zuylen, de achttiende-eeuwse schrijfster, die bevriend was met de filosoof Voltaire. Bij de renovatie kwamen de licht- en donkerblauw geschilderde panelen en de met goud omlijste spiegels van de balzaal weer tevoorschijn. Nu is daar de lerarenkamer. Ria van 't Klooster, een boerendochter uit Hoogland bij Amersfoort, studeerde pedagogiek en onderwijskunde in Utrecht. Ze was interim-directeur bij Schoevers Bedrijfsopleidingen toen de eigenaar, de Belgische uitzendgroep Solvus, haar vroeg om directeur van heel Schoevers te worden. Daarna bleek Solvus Schoevers te willen verkopen.

Hoe is dat, als het bedrijf waar je net de leiding over hebt gekregen in de verkoop gaat?

,,Ik zag het aankomen, we kregen heel lang geen aandacht meer van de raad van bestuur. En dat begreep ik wel, want uitzenden is iets anders dan opleiden. Uitzenden is kort-cyclisch, opleiden lang-cyclisch, dat alleen al. Toen er een nieuwe manager kwam, ben ik naar Antwerpen gegaan om te vragen wat de plannen waren. Eerst kwam er een politiek antwoord, daarna de waarheid: dat ze ervan af wilden. Ik kreeg de opdracht om het verkoopklaar te maken. Dat betekende: eerst snoeien.''

Is dat zo vanzelfsprekend?

,,Ja. Als je iets wilt verkopen, moet duidelijk zijn wát je verkoopt. De kern van waar wij goed in zijn, namelijk mensen een beroepsopleiding bieden die vrijwel zeker tot een baan leidt, was niet meer goed zichtbaar.''

U moest eerst mensen gaan ontslaan.

,,Ja. Hoe onaardig het soms ook is, maar dat is wat ik deed. Snoeien doet groeien. Ik had een kersenboom in de tuin die geen vrucht meer droeg. Nu hij goed gesnoeid is, hangt hij iedere zomer weer vol.''

Mensen zijn geen boomtakken.

,,Nee, maar ze zijn wel opgelucht als je ze duidelijkheid geeft. Ze zien het zelf ook als het niet goed gaat. Mijn belangrijkste bijdrage aan dit bedrijf is misschien wel openheid. De vestigingen langsgaan en práten met mensen, ze de kans geven om vragen te stellen.''

En ze daarna wegsturen.

,,Ja. Dat is ook gebeurd. Dat was nodig. Er zaten meer mensen in de overhead dan er docenten waren.''

U bent niet opgeleid om leiding te geven. Is dat lastig?

,,Nee, je kunt ook ergens talent voor hebben. Een van de belangrijkste leidraden in iemands carrière is: zit hij of zij op de juiste plek. Je zou eens moeten kijken hoe groot het productiviteitsverlies bij bedrijven is doordat mensen op de verkeerde plek zitten. Voor studenten van Schoevers hebben we een talentscan: hoort iemand hier wel thuis? Bij mezelf let ik daar voortdurend op.''

Wat maakt u zo geschikt om directeur van Schoevers te zijn?

Zonder bescheidenheid of opschepperij zegt ze: ,,Omdat ik duidelijk ben, en niet bang, en omdat ik een combinatie in me heb van zakelijkheid en aandacht voor mensen. Verder ben ik enorm gedreven en heb ik veel energie, ook de energie om mensen om me heen enthousiast te maken. Maar dat laatste lukt dus alleen als mensen op de juiste plek zitten.''

Ze komt terug op de talentscan, waarmee de drijfveren worden gemeten van de mensen die bij Schoevers een opleiding willen volgen. Ze zegt: ,,In het onderwijs is selectie een beladen begrip, maar ik vind het juist heel goed om te selecteren. Ik denk dat we die scan hier gaan verplichten. Je komt te weten óf mensen eigenlijk wel willen studeren, en wat voor werk bij ze past. En als ze willen studeren, wat voor stijl van leren dan bij hen past. Veel of weinig begeleiding, in combinatie met werk of juist niet. En daar kunnen wij ons aanbod dan nog beter bij aanpassen.''

Toen u genoeg gesnoeid had en de kern weer zichtbaar had gemaakt bent u een investeerder gaan zoeken?

,,Eerst dacht ik dat Schoevers onderdeel moest worden van een grotere onderwijsorganisatie. Maar net toen ik onder de kerstboom had bedacht dat Schoevers dan waarschijnlijk weer niet tot zijn recht zou komen, kwam Fortis met een groep investeerders die belangstelling hadden.'' Het ging om Partners in Equity, Den Haag.

En die nodigden u uit om zelf ook te investeren en er een management buy-out van te maken?

,,Het is ter sprake gebracht, ja. Maar ik heb het niet gedaan. Ze hebben ook niet aangedrongen. Ze wilden wel dat ik de tent zou blijven leiden. Dat was een van hun voorwaarden. Ze wilden Schoevers kopen met mij erbij. Ze moesten zeker weten dat ik zou doorgaan.''

Geldt in de zakenwereld niet dat de loyaliteit van de leider het best wordt gegarandeerd als die leider zelf geld in de zaak steekt, om het er later met winst weer uit te halen?

Voor het eerst aarzelt ze even. Ze zegt: ,,Ach ja, ik weet het niet. Ik word niet door geld gedreven. Ik ben intrinsiek gedreven. Het gaat me ook niet om de status. Ik wil wel zeggenschap. Als ik de eindverantwoordelijkheid heb, wil ik de gang van zaken zelf kunnen bepalen.''

U zult dus niet rijk worden van Schoevers.

,,Nee. Is dat dan belangrijk? Als ik rijk had willen worden, was ik geen pedagogiek gaan studeren. En als andere mensen wel voor het geld gaan – ook goed. Ik heb er geen waardeoordeel over.''

Opeens fel: ,,Ik geloof niet dat mannen vaker voor het geld gaan dan vrouwen. En ik erger me aan de discussies over vrouwen die geen carrière kunnen maken. Ik denk dat het heel vaak aan vrouwen zelf ligt. Als je carrière wílt maken, kan het. Je moet het alleen goed regelen. Maar vrouwen kiezen vaak de weg van de minste weerstand en dan leggen ze de oorzaak buiten zichzelf.'' Dan relativerend: ,,Ik heb altijd wel in een vrouwvriendelijke omgeving gezeten.'' Weer fel: ,,Het is zo'n gejammer allemaal. Jámmerverhalen zijn het.''

Maar hoe groot is het verschil tussen werkende mannen en vrouwen nog? Advocaten, rechters, journalisten, leraren, artsen – het zijn steeds vaker vrouwen.

,,Maar het zijn beroepen waarin het om de inhoud gaat. In de managerial careers zie je nog steeds weinig vrouwen. En waar dat nou aan ligt?''

Nou?

,,Ik denk dat vrouwen het vaak lastig vinden om duidelijk te zijn. Want dat betekent dat je soms onaangenaam moet zijn. Er zijn altijd mensen die je ongelukkig maakt. Als het om goede redenen is, heb ik er geen last van.

,,Ik ben niet bang om besluiten te nemen met vergaande consequenties voor mensen. En ik kan het ook snel, als het moet.''

U heeft nu een eigenaar die het alleen om het rendement van Schoevers te doen is, verder niets. Is dat niet vervelend?

,,Nee, natuurlijk niet. Als ik er geld in zou steken, zou ik ook willen weten wat het opbracht. Wat een gekke gedachte, dat dat erg of vervelend zou zijn. Het is een gezonde, zakelijke verhouding: ik voor de inhoud en zij voor het geld. Ik hoef geen inhoudelijke bemoeienis.''

Wat gaat u met Schoevers doen?

Ze gaat er eens goed voor zitten en zegt: ,,Wat zijn de problemen in het onderwijs? Te grote scholengemeenschappen, te veel uitval. De oplossingen zitten niet in wéér nieuwe vernieuwingen, we moeten het zoeken in een ander pedagogisch klimaat. Docenten moeten weer belangrijk worden. En ik zeg: kijk naar je studenten – wat willen die? Degenen die vroeger naar de lts gingen, moeten nu naar het vmbo, en daar mislukken ze omdat ze dóeners zijn. Ze hebben geen zin in al die algemene vakken. Ik zeg: waarom studeren als je het niet wilt? Leer iets praktisch. Studeren kan later ook nog.

,,Bij Schoevers kun je zelf kiezen of je een opleiding in deeltijd wilt doen, in combinatie met werk. Of full time. Je kunt een verkorte hbo-opleiding doen, of een bachelor waarna je naar de universiteit kunt. Toen ik directeur werd, heb ik er meteen voor gezorgd dat we weer een door het ministerie erkende opleiding werden.

,,Het belangrijkste vind ik dat je met een Schoevers-diploma bijna altijd onmiddellijk werk kunt vinden. En dat is mij nog niet genoeg. Ik wil naar honderd procent baangarantie.''

Zou u staatssecretaris van Onderwijs willen zijn?

Daar moet ze even over nadenken. Ze zegt: ,,Ik zou niet op een ministerie willen werken.''

Als u over een paar jaar gevraagd zou worden?

,,Het werk zou me te politiek zijn. Je hebt te weinig zeggenschap. Ik ben een pragmaticus. Annette Nijs was ook een pragmaticus, ze had goeie ideeën over verkort hbo, over selectie van studenten. Maar we hebben gezien hoe het met haar gelopen is. Als ik naar mezelf kijk... De juiste vrouw op de juiste plaats... Nee, dan zou ik dat niet moeten doen.''

U wordt vast vaak gebeld met aanbiedingen voor andere banen. Vrouwen met een carrière als die van u zijn gewild.

,,Ik word regelmatig gebeld, ja. Toen de overname van Schoevers afgerond was, stond er een bos bloemen in de tuin – bezorgd door een headhunter. Ik weet ook wel wat ze denken: vrouw, manager, bedrijfsleven...

,,Maar ik wil níet dat ik daarom gevraagd word, níet omdat ik vrouw ben. Ik wil gevraagd worden om mijn ervaring, om mijn energie, mijn wilskracht.''

Wat wordt het hierna?

,,Ik ben er helemaal niet mee bezig. Ik zit hier.'' Ze lacht. ,,Vroeger fantaseerde ik erover om burgemeester te worden. En als ik eerlijk ben, dat lijkt me nog steeds wel wat. Vorige week, ik liep met mijn kinderen de avondvierdaagse, en op de laatste avond stond de burgemeester daar, hij gaf alle kinderen een hand. Dat vind ik geweldig.''

Dit is de elfde aflevering van de interviewserie `Wisseling van de wacht'. De voorgaande zijn te lezen op www.nrc.nl.

    • Jannetje Koelewijn