EU wil verzoening, maar ...

De Europees-Amerikaanse top in Ierland moet de bekoelde relatie tussen de EU en de VS verbeteren – althans, dat vindt gastheer Bertie Ahern.

Het was het vaste voornemen van de Ierse premier Bertie Ahern om tijdens zijn halfjaarlijkse voorzitterschap van de Europese Unie de bekoelde betrekkingen tussen Europa en de Verenigde Staten te verbeteren. De oorlog in Irak had tot diepgaande meningsverschillen geleid tussen delen van Europa, Duitsland en Frankrijk voorop, en de Amerikanen. Vanavond en morgen als onder leiding van Ahern en president Bush Europa en de Verenigde Staten elkaar in het Ierse County Clare op Dromoland Castle ontmoeten, zal voor de buitenwereld de hervonden eenheid worden uitgestraald. Niet meer zal er worden gesproken over het waarom van de oorlog, dan wel de legitimatie ervan; een week voor de machtsoverdracht van de Amerikanen in Irak zullen de Verenigde Staten en de Unie zich concentreren op de wederopbouw van het land. De gemeenschappelijke verklaring morgen na de top zal worden gepresenteerd richt zich op de toekomst van een vrij en democratisch Irak. Waarmee de Europese Unie weer in de vertrouwde rol van schadehersteller komt. Militair gesproken doet de Unie niet mee op het wereldtoneel, maar des te meer doet de Unie van zich spreken in de post-militaire fase.

Daar zal het gesprek zich dan ook op concentreren. De onlangs unaniem aangenomen VN-resolutie over Irak maakt het mogelijk naar de toekomst te kijken. Het is ook in het belang van president Bush zijn meningsverschillen met Europa niet al te veel etaleren nu in eigen land de kwestie Irak een steeds belangrijker electorale factor lijkt te worden. Maar tegelijk wil Bush niet verhullen dat het maar een deel van Europa was dat zich tegen de oorlog keerde. Tegen de Ierse televisie zei Bush dat de meeste landen in Europa de Amerikanen hebben gesteund. Het was vooral ook een boodschap aan de gereserveerde Ieren.

Nu het probleem Irak is weggenomen, kunnen de EU en de VS tijdens hun jaarlijkse top in een meer ontspannen stemming zich aan andere zaken wijden. Daarvoor moet overigens nog wel een ander `vuiltje' worden weggewerkt: het Israëlisch-Palestijnse conflict. De draai die Bush onlangs maakte door de Israëlische premier Sharon te steunen in zijn nederzettingenpolitiek is in Europa sterk veroordeeld. Er zal verwezen worden naar de besprekingen die gaande zijn in het kader van de routekaart, zodat de Europese en Amerikaanse delegaties er nu niet al te veel over hoeven in te gaan.

Wel zal er intensief worden gesproken over de strijd tegen het terrorisme. Na de bomaanslagen in Madrid van maart van dit jaar heeft Europa zijn eigen `11 september' gekregen en is dus de erkenning van het gemeenschappelijke belang van een grensoverschrijdende aanpak meer dan ooit aanwezig. Maar onder de oppervlakte zijn ook wel weer de verschillen tussen Europa en de Verenigde Staten aanwezig zo bleek de afgelopen weken tijdens de voorbereidingen van de top. Dan gaat het om de vraag in hoeverre er ook naar de oorzaken van het terrorisme verwezen moet worden. In het Amerikaanse denken wordt het terrorisme louter als `het kwaad' gezien, maar de Europeanen willen ook aandacht voor de wordingsgeschiedenis. De gemeenschappelijke verklaring over de aanpak van het terrorisme zal dan ook een uiting zijn van subtiele diplomatieke evenwichtskunst.

Onder de verbeterde verhoudingen zal er in elk geval volop ruimte zijn om letterlijk zaken te doen. In het gevolg van de beide delegaties is de sector handel sterk vertegenwoordigd. Een van de belangrijkste akkoorden zal worden bereikt op het terrein van de wereldwijde satellietnavigatie waar het Amerikaanse en Europese systeem op elkaar zullen worden afgestemd.