VVD zeilt om probleem Europa heen

Liever geen Europese grondwet, dan een slechte. Dat was het parool van de VVD. Hoewel drie `keiharde' eisen niet allemaal werden ingewilligd, zijn de liberalen toch tevreden. ,,Je moet om grote problemen heenzeilen.''

Het Tweede-Kamerlid Van Baalen (VVD), bekend om zijn harde kritiek op het naar zijn smaak te slappe Europese beleid van het kabinet, vertoonde zich gisteren in een andere gedaante. Van Baalen vroeg aan het einde van het debat in de Tweede Kamer over de Europese grondwet speciaal het woord. Hij wilde het kabinet graag complimenteren met zijn inzet en het behaalde resultaat bij de onderhandelingen over de Europese grondwet.

Eerder had de VVD'er al verklaard dat zijn partij een positief stemadvies aan de kiezers zou verstrekken bij het raadplegend referendum over de grondwet. Het milde oordeel van Van Baalen wekte verbazing.

Een week geleden nog stelde hij in een persverklaring dat het hele project van de Europese grondwet was ,,mislukt''. Meer dan eens had Van Baalen bovendien, in navolging van zijn fractieleider Van Aartsen, verklaard liever geen Europese grondwet te willen dan een slechte.

Honend herinnerde de oppositie eraan dat Van Baalen keer op keer drie `keiharde' eisen had gesteld waaraan de grondwet beslist moest voldoen. Daarbij ging het om handhaving van een eigen Europees Commissaris voor elke lidstaat, versterking van het Stabiliteitspact voor de euro en handhaving van het vetorecht op de meerjarenbegroting van de Europese Unie.

Slechts het laatste punt heeft het kabinet zonder meer weten binnen te halen. Op de andere punten moesten premier Balkenende en zijn kabinet genoegen nemen met weinig houvast biedende compromissen.

,,Moet u niet deze ochtend erkennen dat u een hard blaffende hond bent die eigenlijk nooit bijt'', hield het Kamerlid Duyvendak (GroenLinks) Van Baalen voor. ,,U hebt op drie punten hard ingezet en op één punt resultaat gehaald, op de andere twee niet. Toch zegt u dat u akkoord gaat.'' En zijn PvdA-collega Timmermans merkte op: ,,U bent vast een zeiler, want u bent een groot expert in het bakzeil halen.''

Pijnlijk voor Van Baalen was dat zelfs de immer serieuze SGP'er Van der Staaij naar de interruptiemicrofoon stapte en voorzichtig de geloofwaardigheid van de VVD aan de orde stelde. ,,Ik begrijp dat je harder inzet dan wat er in feite valt te bereiken'', aldus Van der Staaij. ,,Maar heeft de VVD-fractie ooit wel eens tegen een eindresultaat `nee' gezegd? Of heeft zij uiteindelijk altijd `ja' gezegd? Als dat het geval is, heeft zij een geloofwaardigheidsprobleem.''

Voor premier Balkenende, die gisteren in de Kamer werd gesecondeerd door minister Bot (Buitenlandse Zaken) en staatssecretaris Nicolaï (Europese Zaken), kwam het milde oordeel van de VVD niet als een verrassing. Tijdens de top over de grondwet in Brussel afgelopen vrijdag onderhielden de minister-president en de zijnen volgens bronnen in Brussel frequent contact met de VVD-top in Den Haag. Ze wensten, als aankomend voorzitter van de EU, bij thuiskomst niet te worden verrast door een `nee' van de VVD.

Ook Balkenende zelf had niet alleen contact met vice-premier Zalm, maar ook met de VVD-fractie in de Tweede Kamer. Voor dualisme tussen kabinet en parlement was even geen plaats meer. Bij de gevoelige besprekingen speelde ook staatssecretaris Nicolaï, zelf VVD'er, een bemiddelende rol.

Ook de VVD-leiding is er kennelijk van doordrongen dat de regeringscoalitie niet openlijk ruziënd over Europa het Nederlandse voorzitterschap kan beginnen. Daarom koos de fractie gisteren voor een pragmatische opstelling. Daarbij kon ze zich enigszins verschuilen achter de handhaving van het vetorecht op de meerjarenbegroting, juist voor de VVD al jaren een kernpunt. Niet voor niets onderstrepen Balkenende en zijn adviseurs al sinds vrijdagavond hoe hard ze wel niet hebben moeten vechten om juist deze eis aanvaard te krijgen door de andere lidstaten van de Unie.

Aan Van Baalen dus gisteren de ondankbare taak het nieuwe, rustige VVD-geluid over de Europese Unie ten beste te geven. ,,Ik heb aangegeven dat voor mijn fractie het glas half vol is, dus niet half leeg'', zei hij.

,,Je moet keuzes maken en als zeiler – de heer Timmermans weet dat misschien – moet je om grote problemen heenzeilen'', zo probeerde hij de aanval van de PvdA'er te pareren. Nee zeggen tegen het onderhandelingsresultaat zou neerkomen op een verslechtering van de situatie, stelde de VVD'er. Van Baalen: ,,Ik tel nu mijn zegeningen.''