Voetballers en fans lezen een boek - samen

Vanavond speelt Engeland tegen Portugal het eerste kwartfinaleduel van het EK. Vooralsnog gedragen de Engelse fans zich in het gastland. Met dank misschien wel aan de vele projecten `back home' om het maatschappelijke belang van voetbalclubs te onderstrepen.

Liverpool, Matthew Street. Vanuit haar kantoor kijkt Cathy Long uit op Hyde Park. Ze leidt de afdeling Community Affairs van de Premier League, de verzameling van twintig voetbalclubs in de hoogste Engelse voetbalafdeling. Trots toont ze het sociaal-culturele activiteitenpalet dat haar sportliga, uniek in de wereld, buiten het veld heeft ontwikkeld. Het jaarrapport bevat meer dan tweehonderd pagina's over de relatie van de clubs met hun fans en hun inzet voor goede doelen.

Als sociologe beschreef Long in een essay de relatie tussen voetbal en popmuziek in Liverpool. Over de invloed van bijvoorbeeld John Lennon en Elvis Costello op de `Kop' van Anfield Road, waar de grootste Liverpool-fans altijd zitten. Ze mist geen enkele wedstrijd van `The Reds'.

Long vertelt dat de Premier League de populariteit van het voetbal wil gebruiken voor opvoedkundige en sportieve programma's. ,,Voetbal kan een belangrijke rol spelen in de bestrijding van sociale uitsluiting, de verhoging van de onderwijskwaliteit, de emancipatie van vrouwen en gelijke kansen voor etnische minderheden'', meent Long. ,,Dagelijks proberen we de kracht van het voetbal te gebruiken om de situatie in onze steden te verbeteren. We stimuleren veranderingsprocessen. Onze topclubs promoten veel initiatieven rondom zelfredzaamheid. We benaderen jongeren op een positieve wijze en hopen dat ze openstaan voor onze boodschappen tegen racisme, vrouwenonderdrukking, criminaliteit en drugsgebruik. De Premier League is duidelijk geëngageerd met opvoeding en samenleving.''

De idee daarvoor sproot voort uit de verkiezingszege van New Labour in 1997. De sociaal-democraten bestudeerden de miserabele toestand van het Engelse voetbal. Het resulteerde in een pleidooi voor een verbinding van de aloude peoples game met moderne inzichten. De All Party Football Group werd opgericht en daarmee verzekerde de politiek zich van parlementaire controle over én bijsturing van de zich alsmaar versnellende `voetbalmaatschappij': herstructurering van de voetbalbond FA, herverdeling van televisierechten, behandeling van fans, sanering van financiën en het ontwerpen van sociale plannen.

Dankzij Football in the Community, een organisatie die het maatschappelijk middenveld vertegenwoordigt, benutten de 92 profclubs hun stadions nu voor gemeenschapsactiviteiten. Long: ,,We verstevigen de band met de stad. De clubs gelden als tijdelijke werkgever en opvoedkundige coach voor laaggeschoolde werklozen en ze houden kinderen in het weekend bezig. Ze verlenen scholen didactische ruimte, laten gehandicapten participeren en bieden meisjes en vrouwen kansen in het voetbal.''

De Princess Trust legt de lat nog hoger. Dit programma van twaalf weken voor 16- tot 25-jarigen stimuleert zelfontwikkeling, zelfvertrouwen en motivatie. Het zwengelt activiteiten aan tussen clubs, gemeenschap en jongeren. Zo bieden clubs ondersteuning aan in de vorm van vrijkaarten, presentatiemogelijkheden, werk, bijdragen van spelers, motivatiebegeleiding en het gebruik van hun logo. Veel deelnemers vinden nadien een baan of beschouwen het als een fundamentele stap in hun persoonlijkheidsontwikkeling. Volgens Long zette het programma de voorbije zes jaar vijfduizend ,,dolende jongeren'' weer op het juiste spoor.

De Football Foundation is een derde programma dat uitwaaiert over jeugdsport, welzijns- en onderwijsprojecten. Long vertelt dat in 2002 door activiteiten met profclubs 52 miljoen pond is opgehaald. Daarvan is 45 miljoen bestemd voor de voetbalinfrastructuur voor jongeren in steden en 7 miljoen voor `gemeenschapsvorming' en faciliteiten voor gehandicapten. Op deze manier wordt bijvoorbeeld de aanleg van moderne sportvelden in parken, buurten en bij scholen gestimuleerd. Long: ,,Via het voetbal proberen we mensen te laten beseffen dat ze het goed hebben.''

Sinds enige tijd bestaat ook The Premier League Reading Stars, waarbij voetbalclubs hun fans tot lezen en bibliotheekbezoek stimuleren. ,,Elke club duidt in zijn spelerskern een `leeskampioen' aan en adopteert een bieb uit de buurt'', legt Long uit. ,,De leeskampioen vertelt tijdens een sessie over zijn favoriete boeken. Er wordt een leesclub opgezet die elke maand samenkomt in de bibliotheek. Kinderen en volwassenen, vaak lager opgeleid, ontdekken zo dus de wondere wereld van het lezen.''

Tot slot hebben de clubs de deuren opengezet voor een educatief centrum, in samenwerking met het ministerie van Onderwijs. De bedoeling is dat kinderen zichzelf daar leren ontplooien tijdens na-schoolse activiteiten. Elk centrum heeft zijn eigen leerkracht en krijgt steun van studenten. Het richt zich vooral op kinderen die extra motivatie en begeleiding nodig hebben. Veel voetballers nemen deel aan deze activiteiten, bezoeken de onderwijscentra in het stadion en wijzen de leerlingen op het belang van goede scholing en een gezonde levenshouding.

Het vernieuwingsgezinde New Labour begreep de kracht van het voetbal en verbond het verleden met de toekomst. Voetbal en sociaal-democratie gingen sinds eind negentiende eeuw hand in hand. Voor the working class man was voetbal zijn spel en Labour zijn partij. Beide speelden in op de wens te ontkomen aan de ellende van alledag. Honderd jaar later is het voetbal geëvolueerd van sport van de Britse arbeidersklasse tot cosmopolitisch entertainment. Daarbij zijn de sociaal-democratische roots en het liberaal wereldburgerschap met elkaar verenigd. In het concept van de Derde Weg op zoek naar de beste kruisbestuiving tussen een systeem van sociale zekerheid en individueel ondernemersinitiatief ligt de ultieme wijsheid voor de verloederende volkssport besloten. De All Party Group gaat daarvoor intussen zijn moeilijkste gevecht aan: de noodzakelijke herverdeling van de geldstroom.