Eerwraak is een seksistische misdaad

In het gebouw van Europol in Den Haag is deze week een Europese conferentie over het probleem van eerwraak gehouden. Nahed Selim pleit voor preventie en zwaardere straffen.

Overal in West-Europa worden vrouwen, (in enkele gevallen ook mannen) vermoord met eerwraak als motief. In 2002 bracht Abdella Yones, een Koerdische vader die in Groot-Brittannië woonachtig is, zijn dochter Heshu met messteken om het leven wegens haar jurk die hem niet aanstond en omdat ze een verhouding had met een christin. In hetzelfde jaar werd Vadime, een 26-jarige vrouw van Koerdische afkomst in Zweden, vermoedelijk door haar vader, ook vermoord, omdat ze een relatie had met een Zweedse man. Opmerkelijk was dat Vadime, een vrouwenactiviste, kort daarvoor op de tv werd geïntervieuwd over haar campagne tegen eerwraak, een gesprek waarin ze vertelde over haar problemen met haar vader.

Ook in Nederland heeft eerwraak helaas slachtoffers gemaakt. Zo schoot in 1999 een scholier met een pistool een docente en vier leerlingen neer in een school in Veghel. In hetzelfde jaar vermoordde een Turkse man zijn ex-vrouw Kazhan in Zwijndrecht uit eerwraak. Op dit moment staat een man terecht die zijn Turkse echtgenote eerder dit haar doodschoot bij een Blijf-van-mijn-lijf-huis in Koog aan de Zaan. Volgens de advocaat van de man ging het in dit geval overigens niet om eerwraak.

Eerwraak is een ingewikkeld probleem dat in veel culturen voorkomt: in Turkije, het Midden-Oosten en in andere Arabische landen, in Aziatische landen en in Oost-Europa. Het zit geworteld in een sterk collectief normgevoel dat elk uiting van individualisme, van jongs af aan verstikt (men noemt dit respect voor de ouders), een dwangmatige behoefte om zich aan anderen te conformeren, angst om te verschillen, een geschonden zelfbeeld tegenover een gigantisch opgeblazen uitvergroting van de groep.

Dit alles maakt de mens zeer afhankelijk van het oordeel van zijn omgeving, zeker bij de lagere sociale klassen. Hoe lager de sociale klasse is, hoe afhankelijker de man (en het gezin) wordt van de collectieve normen. Zijn eigen aanzien en prestige hangen dan alleen af van de acceptatie van de groep.

Tegelijkertijd heeft het leven van de vrouw binnen deze tribale structuur weinig waarde. Zodra een vrouw zich zelfstandig gedraagt, zich losmaakt of zich verzet tegen haar onderwerping aan de groepsnormen, wordt ze tot de orde geroepen, gestraft en in extreme gevallen vermoord.

Maar de vrouwen verzetten zich in toenemende mate tegen hun minderwaardige positie binnen de groep en hoe meer vrouwen onderwijs en financiële onafhankelijkheid zullen genieten, hoe harder en gewelddadiger de conservatieve omgeving erop gaat reageren.

Wat mij hierbij opvalt en verontrust, is dat ondanks het enorme verschil in wetgeving en in maatschappelijk klimaat tussen Nederland en de reactionaire landen waar we allemaal vandaan komen, veel vrouwen hier nog steeds onder de terreur van de traditie moeten leven en eventueel hetzelfde lot moeten ondergaan zoals in die landen. Meerdere keren per week tolk ik voor vrouwen in opvanghuizen en telkens hoor ik de vrouwen vertellen dat ze bedreigd worden door hun mannen, hun ex'en en hun families en hoe groot hun angst is. Willekeurig dringt zich bij mij de bange vraag op: wie van jullie wordt het volgende slachtoffer?

De politie in Groot-Brittannië vermoedt dat er 12 vrouwen per jaar vermoord worden uit eerwraak. Exacte cijfers zijn moeilijk te verkrijgen, omdat de omgeving van de misdadigers hun bescherming biedt en het niet altijd duidelijk is dat het om eerwraak gaat, zoals in het geval van het Marokkaanse meisje in Heiloo dat in 2002 door haar twee broers werd vermoord, omdat zij zich te westers zou hebben gedragen. Ook dit is eerwraak.

Ook wordt wel eens gebruikgemaakt van huurmoordenaars die uit het buitenland komen en daarna weer meteen vertrekken. Ook worden wel meisjes meegenomen naar het land van herkomst (zoals Zarife, het Turkse meisje vorig jaar) om daar, tijdens de vakantie, vermoord te worden. Het kan wel eens om veel meer dan 12 moorden per jaar in Nederland gaan. Vorig jaar waren er twee Iraakse mannen, een vader en een zoon, ergens in het zuiden van Nederland opgepakt, nadat ze de twee dochters met een sjaal hadden geprobeerd te wurgen, en dat alleen maar omdat ze het vermoeden hadden dat de meisjes vriendjes hadden.

Gelukkig voor de meisjes begon de moeder te gillen, waardoor mensen het huis binnenstormden en de meisjes konden redden.

Het lijkt er dus op dat de ongeschreven wetten en de collectieve normen in een gemeenschap het leven van vrouwen meer bepalen dan de officiële regels en wetten van de staat. Het is dus niet genoeg om in een land te wonen waar rechtsgelijkheid geldt, ook binnen de familie en de eigen kring zou gelijkwaardigheid en respect voor het individualisme van de vrouw de norm en de praktijk moeten worden, ook wanneer het ten koste gaat van tradities, het eergevoel of de collectieve normen van de eigen kring.

Te lang heeft de Nederlandse samenleving haar oor te luisteren gelegd bij mensen die precies andersom redeneerden. Traditie, hoe stom en onrechtvaardig ook, werd heilig verklaard en moest, ten koste van de vrouw, beschermd en gerespecteerd worden.

Zo schreef een lid van het Maghreb-online team in december 2000 op de site: ,,In verschillende culturen wordt eerwraak als geldig sanctiemiddel gezien. In bepaalde culturen moeten mensen wel wraak nemen, anders zijn ze sociaal dood [...] Het blijft een feit dat voor sommige culturen het normaal is om bepaalde kwesties (en met name aangaande de `eer') eigenhandig op te lossen. Zou jij nog verder kunnen leven (dus zonder iets te ondernemen), wanneer je (familie-)eer in jou ogen totaal vernietigd zou zijn? Nee toch? Wat heeft het leven nou voor zin zonder je trots en respect voor je eigen normen en waarden.'' Dergelijke uitingen konden rekenen op begrip in de Nederlandse samenleving en politiek.

In de jaren '90 was er zelfs een discussie binnen juridische kringen over verzachtende culturele omstandigheden waardoor een eerwraak niet als moord beschouwd moest worden. Op basis van die verzachtende culturele omstandigheden was het toen een Turkse advocaat zelfs gelukt om voor zijn Turkse cliënt slechts een zeer lichte straf in Nederland te krijgen. In een interview met de Volkskrant destijds zei hij zelfs dat de man in feite het ware slachtoffer was en niet de vrouw, en dat zij de eerwraak had uitgelokt door haar provocerende gedrag. Hij adverteerde toen notabene dat hij elke Turkse man die zijn vrouw vermoordt, vrij kon pleiten!

Maar gelukkig is het tij nu weer gekeerd. Zulke lichte straffen krijgen de daders van eerwraak nu niet meer. Rechters hebben nu goed begrepen dat het hun taak is vooral en altijd recht te spreken in plaats van hun tolerantie en acceptatie van het multiculturalisme aan te tonen en zich solidair te tonen met misdagdigers en zich achter hen te scharen.

Onder druk van de samenleving die zulke barbaarse gewoonten uit de maatschappij wil bannen, en niet in de laatste plaats dankzij het feit dat er steeds meer vrouwen in allochtone kringen van zich laten horen, geldt het zelfs als een verzwarende omstandigheid, wanneer een misdaad in naam van de familie-eer gepleegd wordt.

Eerwraak is de meest seksistische misdaad die er bestaat en moet zoveel mogelijk door preventie en zwaardere straffen bestreden worden. Anders heeft integratie geen enkele kans van slagen.

Nahed Selim is tolk/vertaalster en columniste. Ze is auteur van `Vrouwen van de profeet' en `Brieven uit Egypte'.