Vertraging dreigt in zaak Koenigs

De overdracht van een deel van de Koenigscollectie door Oekraïne aan Nederland, gepland op 8 juli in Museum Boijmans Van Beuningen, dreigt vertraging op te lopen. De Oekraïense overheid stelt alsnog voorwaarden aan de teruggave.

Het gaat om 139 tekeningen en drie etsen die zestig jaar lang vermist waren en onlangs opdoken in een museum in Kiev. In april reisde premier Balkenende naar de Oekraïense hoofdstad om een tentoonsteling van de verloren gewaande tekeningen te openen. Tijdens die bijeenkomst benadrukte Leonid Koetsjma, president van Oekraïne, nog dat het ging om ,,een geschenk van de Oekraïeners aan Holland''.

Het lijkt nu dat Koetsjma's toezeggingen wellicht wat voorbarig waren. Het Oekraïense parlement zou weerstand hebben tegen de plannen om de tekeningen zonder tegenprestatie terug te geven aan Nederland. Een persvoorlichter van het ministerie van Buitenlandse Zaken bevestigt dat er sprake is van vertraging, maar wijdt die aan moeizame diplomatie en bureaucratie: ,,Er zijn verschillende stromingen binnen de Oekraïense overheid.''

Op dit moment is een delegatie van de Nederlandse ministeries van Buitenlandse Zaken en OCW in Kiev voor overleg met de Oekraïense regering. ,,De mondelinge toezegging van de president moet nu schriftelijk worden vastgelegd'', aldus Buitenlandse Zaken. ,,Over de ontwerpovereenkomst bestaan geen meningsverschillen. Er is alleen onduidelijkheid over wat Nederland voor de Oekraïne kan betekenen.'' Oekraïne wil dat Nederland zich inspant om kunstwerken die zich in West-Europa bevinden terug te halen naar Kiev. Maar dat ligt volgens Buitenlandse Zaken ,,niet in onze macht''.

De Koenigscollectie omvat in totaal 2671 prenten en tekeningen, de meeste vele honderden jaren oud, van grote meesters als Rembrandt en Dürer. Ze werden in de jaren twintig en dertig bijeengebracht door de Haarlemse verzamelaar Franz Koenigs en vlak voor de Tweede Wereldoorlog verkocht aan de Rotterdamse havenbaron Van Beuningen. Deze verkocht in 1941 een deel van de collectie, 518 werken van voornamelijk Duitse meesters, aan de nazi's. In 1945 werden ze als oorlogsbuit meegenomen door het Rode Leger. De meeste werken kwamen in Moskou terecht, een deel belandde in Kiev.

Als de teruggave doorgaat, komen de tekeningen in bezit van de Nederlandse Staat, die de werken in langdurige bruikleen geeft aan Museum Boijmans Van Beuningen. Die constructie is omstreden. Christine Koenigs, kleindochter van de in 1941 overleden Franz Koenigs, is al jaren in een juridische strijd verwikkeld om de eigendomsrechten van de collectie.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft vooralsnog goede hoop dat de verloren tekeningen terugkomen naar Nederland. ,,Het feit dat de delegatie nu in Kiev zit geeft aan dat wij op dit moment nog vol vertrouwen zijn'', aldus de persvoorlichter. Ook een woordvoerster van Museum Boijmans Van Beuningen gaat er vanuit dat de opening, in aanwezigheid van kroonprins Willem-Alexander en prinses Máxima, gewoon doorgaat. ,,Officieel hebben wij nog geen bericht van Buitenlandse Zaken gehad, dus we houden de datum van 8 juli aan.''