Uiterlijk verandert het innerlijk bij Neil LaBute

Neil LaBute wordt vaak vergeleken met David Mamet en dat is onvermijdelijk. Beiden schrijven zowel voor theater als voor film en beiden leggen in hun werk een fascinatie aan de dag voor spelletjes met een wrede inslag, waarvoor het woord machtsspel zowel te groot als te klein is. Te groot omdat wat hier gebeurt zich nooit afspeelt op het niveau van Dr. No of Spectre. Te klein omdat de spelletjes van LaButte en Mamet meestal resulteren in totale ontluistering.

Het zijn geen films waar je met een blij gevoel uitwandelt. Ook omdat de toeschouwer nooit zeker weet hoe-die zichzelf zou hebben gedragen als hij of zij zo'n spel had meegespeeld.

Dat er iets niet klopt in wat we zien in The Shape of Things laat zich vanaf het begin voelen, maar niet precies duiden. Het begint met een op het oog normale boy meets girl scène: flodderige kunststudente ontmoet nerd in museum. Ze bekvechten even omdat ze iets wil doen wat niet mag, maar dan zegt ze: ,,Hee, jij bent cute. Je haar zit alleen niet zo leuk.'' Zo valt Adam voor Evelyn.

Met zijn naamkeuze trekt LaButte zijn hoofdpersonen al buiten de grenzen van de strikte realiteit. Het verhaalt speelt zich wel af op een campus, maar dat is slechts het decor. Het gaat om de psychologie van de relatie tussen een Adam (Paul Rudd) en een Eva (Rachel Weisz) en pas als de ontknoping daar is, blijkt dat het daar niet alléén om ging.

Zijn haar is het eerste dat Adam verandert onder de subtiele druk van Evelyn. Maar al gauw zijn het ook zijn kleren, zijn gewicht, zijn bril, zijn vriendschappen en ten slotte zelfs zijn gezicht die hij aan het gericht van haar smaak onderwerpt. Het beste van de film is de spontane verandering die het innerlijk van Adam doormaakt als gevolg van de minder spontane verandering van zijn uiterlijk. En daarmee zijn we bij de boodschap van de film, die tegelijkertijd de boodschap ín de film is, want de climax van The Shape of Things is een harde, expliciete en belerende monoloog waarin ,,de obsessie van onze wereld met de buitenkant van dingen'' aan de kaak wordt gesteld. Naarmate Adam aantrekkelijker wordt, wordt hij een grotere hufter en in de wereld van Cosmopolitan en MTV wordt dat gedrag beloond.

LaBute, die eerder het wrede In the Company of Men maakte en het zoetzure Nurse Betty, verfilmde zijn eigen stuk met in de hoofdrollen de acteurs die ook al op de planken hadden gestaan. Aan hun spel ligt het niet dat The Shape of Things toch niet zo onder de huid kruipt als bijvoorbeeld Glengarry Glenn Ross van Mamet.

Het ligt ook niet aan de stijl, als regisseur is LaBute uitermate sober, met lange, statische shots waarbinnen hij zijn acteurs alle ruimte geeft om hun dialogen te perfectioneren. Het ligt wel aan de schematische manier waarop LaBute zijn verhaal afwikkelt. Hij geeft Eve een enorme voorsprong op haar doelwit Adam en op zijn oude vrienden. Pas op het allerlaatst is die voorsprong verdwenen. Maar dan haalt hij haar met zo'n reuzensprong in, terwijl wij nog naduizelen van de klap die hier is uitgedeeld, dat van een balans geen sprake kan zijn. The Shape of Things is een subtiele film op basis van een niet-subtiel scenario.

The Shape of Things. Regie: Neil LaBute. Met: Rachel Weisz, Paul Rudd. In Cinecenter, Amsterdam; Lux, Nijmegen; Cinerama, Rotterdam; Springhaver, Utrecht.